خانه / ادبیات / نویسندگان / یحیی ذکا – yahya zaka

یحیی ذکا – yahya zaka

یحیی ذکا
یحیی ذکا

یحیی ذکا ایرانشناس- نویسنده- استاد دانشگاه- پژوهشگر تاریخ هنر ایران و از کارشناسان برجسته آثار هنری بود-

زندگی یحیی ذکا

یحیی ذکا به سال 1302 شمسی در تبریز دیده به جهان گشود. جدش- حاج میرزا علی اعیان- از تجار معروف تبریز بود. پدرش میرزاعلی نقی ذکا کارمند راه‌آهن بود و سپس به بانک ملی انتقال یافت. وی در سال ۱۳۱۶ از تبریز به تهران آمد و پس از دو سال به بانک قزوین منتقل شد- تا اینکه مجددا در سال ۱۳۲۱ به تهران آمد.

ذکاء تحصیلات ابتدایی را در مدرسه رشدیه تبریز و ترغیب تهران گذراند و دوره اول متوسطه را در دبیرستان‌های تمدن تهران و پهلوی قزوین فرا گرفت. پس از انتقال مجدد پدرش به تهران- دوره دوم متوسطه را حدود سال‌های ۱۳۲۱-۱۳۲۲ در دبیرستان فیروز بهرام- در رشته ادبی- گذراند و از محضر استادان برجسته‌ای چون ذبیح‌الله صفا- پرویز ناتل خانلری- محمدحسین مشایخ فریدنی- و محمدجواد تربتی بهره گرفت. ایرج افشار- هوشنگ کاووسی- و احمد فتحی از همدوره‌های او در این مدرسه بودند. وی حدود سال‌های ۱۳۲۱-۱۳۲۲ دوره ایران‌شناسی را نیز که به همت مرحوم ابراهیم پورداوود و محمد معین در تالار این مدرسه برگزار می‌شد گذراند. افزون بر آن- دوره تخصصی رشته کتابداری را که در طی سال‌های دهه ۱۳۲۰ در محل باشگاه دانشگاه تهران تشکیل گردیده بود گذرانید. در سال ۱۳۳۳- از دانشکده ادبیات دانشگاه تهران در رشته باستان‌شناسی با رتبه اول فارغ‌التحصیل شد و از نخستین فارغ‌التحصیلان این رشته بود.

س از گذراندن دوره نظام در آذربایجان- و پیش از آنکه به استخدام رسمی دولت درآید- از سال ۱۳۳۰ به بعد چندین سال متوالی در دبیرستان اندیشه -مدرسه سالزین‌ها موسوم به سن ژان تسکو- به تدریس پرداخت. در ۱۴ بهمن ۱۳۳۵ به استخدام رسمی دولت در آمد- و بیش از یک سال در کتابخانه دانشکده حقوق در کنار محمدتقی دانش‌پژوه- ایرج افشار- و محمد مشکوه به کسب تجربه کتابداری پرداخت- و سپس به اداره هنرهای زیبای کشور که بعدها به وزارت فرهنگ و هنر تبدیل گردید- رفت و مسیولیت‌هایی چون کارمند و کفیل اداره موزه‌ها و فرهنگ عامه -۱۳۳۵-۱۳۳۶- رییس موزه هنرهای تزیینی -۱۳۳۷- معاونت اداره کل موزه‌ها و فرهنگ عامه -۱۳۴۰- رییس موزه مردم‌شناسی -۱۳۴۱- رییس انتشارات ادارات کل باستان‌شناسی و فرهنگ عامه و موزه‌ها و حفظ بناهای تاریخی -۱۳۴۵- رییس کتابخانه ملی ایران -۱۳۴۷- حدود یک سال- و مشاور وزیر فرهنگ و هنر -۱۳۴۹ تا اواخر دوران خدمت- ۱۳۵۷- را برعهده گرفت. یحیی ذکا پس از سال‌ها اشتغال در اداره هنرهای زیبا و وزارت فرهنگ و هنر در پنجم شهریور سال ۱۳۵۷ بازنشسته شد و پس از آن تا پایان عمر به فعالیت‌های فرهنگی و تحقیق و تفحص و تالیف مشغول بود- به‌طوری که در سال‌های آخر عمر- با وجود بیماری و کهولت- با عنوان کارشناس برجسته موزه هنرهای معاصر و مشاور عالی دایرهالمعارف بزرگ اسلامی به تلاش ارزشمند خود ادامه می‌داد.

تحصیلات و مدارک علمی:

رشته باستان‌شناسی در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران

یحیی ذکا
یحیی ذکا

مسیولیت و مقام ها:

کارمند و کفیل اداره موزه‌ها و فرهنگ عامه -۱۳۳۵-۱۳۳۶-
رییس موزه هنرهای تزیینی -۱۳۳۷-
معاون اداره کل موزه‌ها و فرهنگ عامه -۱۳۴۰-
رییس موزه مردم‌شناسی -۱۳۴۱-
رییس انتشارات ادارات کل باستان‌شناسی و فرهنگ عامه و موزه‌ها و حفظ بناهای تاریخی -۱۳۴۵-
رییس کتابخانه ملی ایران -۱۳۴۷- حدود یک سال-
مشاور وزیر فرهنگ و هنر -۱۳۴۹ تا اواخر دوران خدمت- ۱۳۵۷-
کارشناس برجسته موزه هنرهای معاصر
مشاور عالی دایرهالمعارف بزرگ اسلامی

آثار یحیی ذکا

تاریخچه تحولات و تغییرات درفش و علامت دولت ایران در دورهٔ قاجاریه
موزه‌های ایران -با همکاری محمدحسن سمسار-
تاریخچه ارگ سلطنتی تهران و راهنمای کاخ گلستان
نگاهی به نگارگری ایران در سده دهم
تاریخ ارتش ایران
نوروز و بنیاد نجومی آن در همبستگی با تخت‌جمشید
مقالات کسروی
رساله کافنامه
در پیرامون خط
گویش کرنیگان
گویش گلین قیه
چهل کسروی
لباس زنان ایرانی از سده سیزدهم هجری تا امروز -۱۳۳۷-
کولی و زندگی او -۱۳۳۷-
زمین لرزه‌های تبریز -۱۳۶۸-
روزنامه خاطرات شرف الدوله -۱۳۶۸-
کتاب تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران -۱۳۷۶-
جستارهایی درباره مردم آذربایگان -با مقدمه دکتر محمدامین ریاحی -۱۳۷۹-
کتاب هنر کاغذبری -۱۳۷۹-

مرگ و بزرگداشت

سرانجام وی در ۲۸ دی ۱۳۷۹- پس از ماه‌ها بیماری- براثر از کارافتادگی کلیه- در تهران درگذشت و در بهشت‌زهرا در قطعه هنرمندان به خاک سپرده شد.

پس از درگذشت وی- در مراسم بزرگداشتی که در روزهای چهارم و پنجم خرداد ماه ۱۳۸۰ در محل خانه قدیمی و بازسازی شده -لاله‌ای‌ها واقع در تبریز برگزار گردید- این خانه به نام-دفتر پژوهش‌های تاریخی و فرهنگی یحیی ذکاء- نامیده شد- و کتابخانه او که شامل بیش از چهار هزار کتاب و تعداد زیادی دوره‌های مختلف مجلات علمی و فرهنگی در رشته‌های تاریخ- ادب- هنر- و زبان‌شناسی می‌شد در این خانه جای گرفت.

 

منبع :

ایران بوم

سیتی تومب

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

خسرو شاهانی

خسرو شاهانی – Khosrow Shahani

خسرو شاهانی طنزنویس- داستان‌نویس و خبرنگاری بود که با نشریاتی همچون توفیق- فکاهیون- گل آقا …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

11 − 5 =