خانه / فلسفه / گوتهولد افرایم لسینگ – Gotthold Lessing

گوتهولد افرایم لسینگ – Gotthold Lessing

گوتهولد افرایم لسینگ
گوتهولد افرایم لسینگ

گوتهولد افرایم لسینگ – نویسنده- فیلسوف- ناشر و منتقد ادبی آلمانی و از چهره‌های مهم عصر روشنگری است- نوشته‌ها و نمایشنامه‌های او نقش کلیدی در شکل‌گیری ادبیات آلمانی داشته است

مقدمه

گوتهولد افرایم لسینگ یکی از مهمترین نویسندگان آلمان در قرن هجدهم است- طوری که حتی می توان گفت که ادبیات آلمانی به طور جدی با لسینگ آغاز می شود و پیش از او فقط مارتین لوتر بود و بس.

قرن 18 را در اروپا از نگاه اقتصادی با آمدن انقلاب صنعتی و از نگاه سیاسی با رویداد انقلاب کبیر فرانسه آغاز دوران مدرن می خوانند. کشور آلمان هنوز از نگاه سیاسی به یکپارچگی نرسیده بود. حکومت های مطلقه ی شهزاده ها و کشمکش میان آنها اوضاع سیاسی و اقتصادی را سخت مغشوش کرده بود. اکثریت مردم- به ویژه طبقه پایین جامعه در ناداری و فقر بسر می بردند.

از نگاه فلسفی قرن هژدهم آغاز عصر روشنگری است. نماینده های روشنگری مانند ایمانویل کانت -1804 ـ 1722- بر -اصالت خرد- تاکید می کنند و با افکار مطلق گرا- چه سیاسی و چه هم دینی- مخالفت می ورزند. ولتر نیز که از روشنفکران همان عصر است در رابطه با دین می گوید: -نخستین انسان مقدس- نخستین رذیلی بود که با نخستین احمق مواجه گردید.-

روشنگران بر این باور اند که حکومتها بایستی برای رفاه عامه خدمت کنند و همچنان آزادی انسان را از چنگ دین مطرح می کنند. جمله ی مشهور ایمانویل کانت -روشنگری بیرون برآمدن از صغیر بودنیست که خود مقصر آنیم- و یا -جریت کن و از عقل خود استفاده کن- نشان دهنده آن است تا نباید آنچه را که با عقل خود پذیرفته نمی توانیم- پذیرفت.

 

زندگی گوتهولد افرایم لسینگ

گوتهولد افرایم لسینگ نویسنده کتاب -ناتان حکیم -Nathan der Weise- به تاریخ 22 جنوری 1729 در شهر کامنس آلمان چشم به جهان گشود. ناتان حکیم -1779- گرانبهاترین و زیباترین شاهد مثال ارزش‌دهی به فرهنگ غیر مسیحی و غیر اروپایی بوده و سرمشق مبارزه در برابر تعصبات مذهبی به‌شمار می‌رود. پدر لسینگ از جمله کشیشان ارتودوکس لوتری بود و در عرصه موضوعات دینی یکی از نویسندگان با اهمیت زمان خود محسوب می گردید. مادر وی نیز دختر یکی از واعظان کلیسا بود. لسینگ در شرایط سنگین تعصبات دینی تربیه می شود زیرا پدرش آرزو دارد که وی نیز شرعیات تحصیل کرده و کشیش شود.

 

گوتهولد افرایم لسینگ بعد از اتمام مدرسه- نظر به خواهش پدر- در شهر لایپسیگ به تحصیل در رشته شرعیات می پردازد و در سال 1748 تحصیلاتش را در رشته شرعیات ناتمام گذاشته و به شهر ویتنبرگ می رود تا در رشته های طبابت- فلسفه و تاریخ تحصیل کند. پس از مدتی از آنجا به برلین رفته و نویسندگی را شروع می کند. در برلین از راه ترجمه و کارهای مختلف در نشرات معتبر شهر امرار معاش کرده و در همانجا با ولتر آشنا می شود.

در سال 1751 دو باره جهت اتمام تحصیلاتش به ویتنبرگ برگشته و در سال 1752 موفق به دریافت دیپلوم در هفت رشته می گردد.

نام او در تاریخ ادبیات آلمان مشهورتر از تاریخ فلسفه است- زیرا در پایه‌ریزی درام آلمانی نقش مهمی داشت.

لسینگ مهم‌ترین شخصیت در دوره روشنگری آلمان است و گرچه بیشتر به نمایش‌نامه‌نویسی و منتقد ادبی و هنری بودن مشهور است- اما برابر با تحقیقات جدید مشخص شده که نفوذ او بر الهیات نوین بسیار فراگیر بوده است.

گوتهولد افرایم لسینگ در سال‌های پایانی عمر خود- دست به انتشار سلسله مطالبی از آثار -رایماروس- زد- که در آن‌ها- عیسی را شخصی پرحرف و متعصب به‌تصویر می‌کشد- که به وضع غم‌انگیزی دچار می‌شود و پس از مرگش شاگردانش وانمود می‌کنند- که او از قبر برخواسته و به آسمان صعود کرده است. پس از این مطلب رایماروس نتیجه می‌گیرد- که مسیحیّت یک فریب عظیم است و این مساله باید علنی شود.

مرگ گوتهولد افرایم لسینگ

لسینگ به تاریخ 15 فبروری 1781 وفات می کند.

 

گوتهولد افرایم لسینگ

قرن هجدهم – اوج روشنگری

در قرن هجده اعتقاد عام بر آن بود که مسیحیت- دینی ساده است که به اجرای وظایف اخلاقی محدود می‌شود. نکته رایج در این قرن این بود- که انسان به کمک عقل خود قادر است به حقایق دین دست یابد و دین- صرفا بین انسان و خدا مطرح است- در نتیجه کوششی فردی است. کلیسا نیز موسسه‌ای افتخاری و اختیاری است.

قرن هفده و هجده در تاریخ اروپا و تاریخ مسیحیت از سوی دیگری نیز بسیار حایز اهمیت است. در این دوره- بسیاری از آموزه‌های سنتی کلیسا به‌سبب تجربی نبودن طرد شدند. متفکران روشنفکر این دوره- علی‌رغم اختلاف‌هایی که داشتند- در امور بسیاری- دارای نظریات مشترک بودند و همین امر ایشان را از پیشینیان و آیندگان ممتاز کرد. نخستین تفکّر مشترک این بود که دین در اساس- مسااله‌ای عادی است.

در آن زمان تمایل فراوانی برای پایین آوردن دین و مسیحیّت به سطح چند اعتقاد انگشت‌شمار وجود داشت. آیین‌ها و شعایر دینی را غالبا بی‌فایده و حتی انحرافی و مخاطره‌آمیز می‌شمردند. جان لاک به طرف‌داری از مسیحیت استدلال می‌کرد که وحی مسیحی- مراسم پرتکلف و دست و پاگیر یهودیان و کشیشان را منسوخ کرده است.

بنابراین پرواضح است- که سده هجدهم که لسینگ در آن زندگی می‌کرد- سده‌ای ضد روحانی و ضد کلیسا بود- تا جایی‌که مسیحیت کلیسایی را- ابزاری در دست کشیشان حقه‌باز! می‌دانستند. ولتر این احساس را چنین بیان می‌کند: -نخستین مقدس- نخستین رذلی بود که به نخستین ساده‌لوح برخورد.-

فلسفه و اندیشه‌های لسینگ

1- ادبیات درام- لسینگ در ورطه ادبیات آلمان- نقش مهمی ایفاء می‌کند. او درام آلمان را از تبعیت کورکورانه از تراژدی کلاسیک فرانسه آزاد ساخت و این روش جدید را معرفی کرد- که به‌جای پرداختن به پادشاهان و اشراف- نمایشنامه درباره طبقه متوسط نوشته شود.

2- اثبات دین با تجربه شخصی- لسینگ برای اثبات دین از گزاره‌های تاریخی کمک بسیاری گرفت- البته فقط به حقایق تاریخی اکتفا نکرد- بلکه برای این امر- او ادعا می کرد -تجربه شخصی معنویتی– که به‌واسطه حقایق تاریخی به‌دست می‌آید نیز اهمیت بسیاری دارد.

گوتهولد افرایم لسینگ در این زمینه می‌گوید: -نبوت‌های تحقق‌یافته‌ای که من تجربه می‌کنم چیزی است و نبوت‌های تحقق‌یافته‌ی صرفا تاریخی- امر دیگری است … اگر در زمان عیسی می‌زیستم- شکی نیست که در آن‌صورت پیش‌گویی‌هایی که در شخص او تمثّل یافته بود- مرا کاملا مجذوب خود می‌کرد. در صورتی‌که او را واقعا در حال انجام دادن معجزات دیده بودم …- اما من در سده هجده زندگی می‌کنم که در آن- دیگر معجزه اتفاق نمی‌افتد …- بنابراین اگر این دلیل- … امروزه کاملا منسوخ شده است …- چگونه می‌توان انتظار داشت که همان واقعیت باورنکردنی را که مردم 16 تا 18 قرن پیش- مشتاقانه باور می‌کردند- فردی چون من که امروزه به‌طور قطع فاقد آن درجه از رغبت و انگیزه است- با همان حدّ از وثاقت و اعتبار باور کنم؟.-

3- اتمام دوران عهد جدید- لسینگ معتقد بود- که هر کتاب درسی یا تعلیمی- محدود و مخصوص به زمان معینی است. عهد قدیم جای خود را به عهد جدید داده است … اکنون نوبت آن است که کتابی جدید از عالم قدس نازل شود. آن کتاب حتما خواهد آمد! لسینگ از ورای مسیحیت چشم به‌راه چیزی بود که آن را -انجیل جاوید- می‌نامید- کتابی که برای دستیابی به استقلال اخلاقی است و انسان را از کتاب مقدّس فعلی بی‌نیاز می‌کند ….

4- اسلام و یهودیت- لسینگ یکی از دانشمندانی است- که تا حدّی تعصب‌های قومی را کنار نهاد. او در کتاب ناتان حکیم- نقش نماینده دانای اسلام را به صلاح‌الدین ایوبی می‌دهد.

او در این راه- خصوصا به یهودیت خدمت بزرگی نموده است. -موسی-موشه- مندلسون- که در دوران تاریک یهودی‌ستیزی کلیسا- با استفاده از زبان آلمانی- مقدمات جذب یهودیان در جامعه آلمان را فراهم کرد- با دوستی لسینگ و به پشتوانه او بود- که توانست این خدمات بزرگ را به سرانجام برساند. لسینگ از مندلسون به‌عنوان الگوی ناتان حکیم بهره برد.

5- چیستی مسیحیت- در زمان لسینگ در رابطه با چیستی مسیحیت سه نظریه مطرح بود-

نخستین نظر این بود که مسیحیت شکل انحطاط‌یافته دیانتی اصیل است. بنابراین شری است که باید ریشه‌کن شود. در این دیدگاه- که متعلق به اکثر فیلسوف‌های فرانسه و مورخ شهیر – گیبون- است- نفوذ مسیحیّت- عمدتا مخرّب و تعالیم آن خرافه‌هایی جعلی به‌نظر می‌آمد. شعار مشهور ایشان این بود- -مرگ بر این رسوای بدنام-

دیدگاه دوم- مسیحیت را همچون دینی طبیعی می‌شمرد که اگر از بدعت‌های تاریخی‌اش تصفیه شود- در پرتو عقل- همانند بازنوشته‌ای از دین طبیعی اصیل- در اختیار عموم خواهد بود. این نظریه مربوط به دییسم‌های مثبت بود.

دیدگاه سوم- مسیحیت تاریخی را از دین طبیعی جدا می‌کرد- به این‌صورت که اولی را نمونه‌ای متعالی‌تر می‌شمرد.

گوتهولد افرایم لسینگ – با اینکه مسیحیت تاریخی را از دین طبیعی- متمایز قلمداد می‌کرد- ولی آن‌را دیانتی کامل محسوب نمی‌کرد- بلکه آن‌را گامی تاریخی- در راه رسیدن به دین کامل جهانی که در آینده خواهد آمد- در نظر می‌گرفت.

6- نقد مسیحیت از طریق دلالت تاریخی معجزات- لسینگ مسیحیّتی را که به‌وسیله معجزات ثابت می‌شود- رد می‌کند و دلیل دیگری برای پذیرش آن به‌کار می‌گیرد. او می‌گوید: -چنانچه اعتراضی به این گزاره که -عیسی از مرگ به زندگی برخاست– نداشته باشم- آیا ناگزیرم که برمبنای آن- این‌را نیز صحیح بشمارم- که خدا دارای پسری است هم جوهر خود؟.- اما دلیل او برای پرداختن به تعالیم مسیح- خود آن تعالیم‌اند- یعنی حقایق معنوی که گوتهلد در این تعالیم دیده- او را به آن مقیّد می‌کند.

 

آثار گوتهولد افرایم لسینگ

در میان آثار پرشمار لسینگ- برخی از آثار- از اهمیت خاصی برخوردارند- زیرا دربردارنده نظریات او هم هستند. از این میان به برخی از مهم‌ترین آثار وی اشاره می‌شود:

1- بر ضد گوتزه- پس از انتشار آثار رایماروس توسط لسینگ- گوتزه که کشیش اعظم هامبورگ بود- از انتشار این تعالیم و پاسخ لسینگ به مخالفان- به‌شدت احساس خطر کرد و انتقاداتی را متوجه لسینگ ساخت. گوتهولد افرایم لسینگ از انتقاد گوتزه برآشفت و مجموعه مقالاتی را با عنوان بر ضد گوتزه- منتشر ساخت که به‌گفته نویسندگان- نشانه استعداد پرخاش‌گری او بود. جالب این‌جاست- که در بحث نقد تاریخی کتاب مقدس- الهی‌دان شهیر- شلایر ماخر نیز جانب لسینگ را گرفت و به مخالفت با گوتزه برخاست.

2- پرورش نژاد بشر- لسینگ در این کتاب- به بحث در مورد مسیحیت می‌پردازد و بیان می‌کند که مسیحیت- دین کامل و نهایی نیست- بلکه دینی است که بشر را در رسیدن به هدف نهایی‌اش- گامی به جلو می‌برد- بنابراین مسیحیت دیانتی اصیل نیست- زیرا جانشین یهودیّت شد و دیانتی نهایی هم نیست- زیرا جای خود را به دین جهانی آینده خواهد بخشید.

3- درباره مقاصد عیسی و پیروانش- لسینگ در سال 1778 این اثر مشهور خود را منتشر کرد تا به تماشای جنجالی که در نتیجه انتشار آن ایجاد می‌شد- بنشیند. او در این کتاب در صدد اثبات این نکته است- که نبوت و معجزات که راهی برای اثبات آن‌ها در دست نیست- نمی‌توانند ثابت‌کننده حقایق مسلّم عقلانی باشند.

4- در اثبات روح و اقتدار- منظور لسینگ از روح و اقتدار- مسیح و قدرت غالبش در آوردن معجزه است. هدف اصلی او در این کتاب- همانند دیگر نوشته‌هایش- نقد بر اثبات مسیحیت از راه تاریخی و معجزه است.

 

گوتهولد افرایم لسینگ
کلیسا و گوتهولد افرایم لسینگ

گوتهولد افرایم لسینگ به‌خاطر پرداختن بیش از حد به نقد مسیحیت- طبیعتا مورد حمله بسیاری از پیروان کلیسا از سه قرن پیش تاکنون بوده است. نمونه شاخص این هجوم در زمان حیات لسینگ- گوتزه است.

برای روشن‌شدن تلقی بسیاری از متالهان مسیحی معاصر در مورد او به یک نقل قول از کالین براون اکتفا می‌کنم: -الهیات فلسفی لسینگ کوششی برای اثبات حقانیت مسیح نبود- بلکه تلاشی بود برای خودداری از جدی گرفتن شخصیت مسیح به روش‌های گوناگون.-

 

منبع :

پژوهه

برترین ها

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

آراپیک باغداساریان

آراپیک باغداساریان – Arapic Baghdasariyan

آراپیک باغداساریان کاریکاتوریست- طراح گرافیک- کارگردان و مترجم ایرانی بود -آراپیک در اواخر عمر کوتاه …

4 دیدگاه

  1. واقعا ازتون ممنون بخاطر مطالبخوب و با کیفیتتون
    خیلی سباسگذاریم
    موفق باشید

  2. اندیشه های او جالب بوده….ممنون

  3. امیدوارم‌کثل الان همیشه سایتتون عالی باشه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

2 × یک =