خانه / فلسفه / کلود لوی استروس – Claude Levi Strauss

کلود لوی استروس – Claude Levi Strauss

کلود لوی استروس
کلود لوی استروس

کلود لوی استروس قوم‌شناس و انسان‌شناس فرانسوی و از نظریه‌پردازان انسان‌شناسی مدرن بود که در تمامی حوزه‌های کلیدی آن نظریاتی ارایه کرده‌بود- استروس را پدر مردم‌شناسی مدرن می‌دانند- نام وی با ساختارگرایی عجین شده‌ است

زندگی کلود لوی استروس

کلود لوی در در ۲۸ نوامبر ۱۹۰۸ در بروکسل از پدر و مادری هنرمند و روشنفکر متولدشد. کودکی‌اش را در محله شانزدهم پاریس در خیابان نیکولا پوسن نقاش قرن هفدهم میلادی گذراند. پدرش نقاش بود و جد پدری‌اش موسیقی‌دان و رهبر ارکستر بود. در نوجوانی به دنبال طراحی لباس و اپرا بود. کلود وقتی بچه بود به جمع‌آوری اشیای مختلف و کنار هم گذاشتن آن ها علاقه داشت. او می‌نویسد: -من علاقه وافری به اجناس عجیب و غریب و عتیقه داشتم. همه پس‌انداز اندک من به جیب صاحبان مغازه‌های دست‌دوم‌فروشی می‌رفت-. مجموعه‌ای از عتیقه‌جات خانواده او را می‌توان در موزه کلونی در پاریس پیدا کرد. بقیه اجناس گرانبها هم هنگام فتح پاریس توسط نازی‌ها در سال ١٩۴٠ به یغما رفت. وی در جوانی از اعضای فعال حزب سوسیالیست فرانسه شد. کلود از سال ١٩٢٧ تا ١٩٣٢ تحصیلات خود را در رشته‌های حقوق و فلسفه در دانشگاه پاریس ادامه داد. پس از آن تا سال ۱۹۳۵ در یکی از دبیرستان‌های محلی به نام لیسه ژانسون سیلی و در کنار ژان پل سارتر و سیمون دوبووار به تدریس فلسفه پرداخت. در آن سال برای تدریس جامعه‌شناسی به دانشگاه سایوپایولوی برزیل رفت و در آنجا به تحقیق درباره قبایل بدوی آمریکای جنوبی پرداخت.

بنابراین زمانی که لوی استروس در سال های دهه 1930 پس از تحصیلات در رشته فلسفه برای ماموریتی اداری عازم آمریکا شد و سپس به دلیل شروع جنگ تا پایان آن در همان کشور باقی ماند- هیچ کس و پیش از همه خود وی تصور نمی کرد که وی انقلابی عظیم در علوم اجتماعی و به ویژه در انسان شناسی بر پا خواهد کرد. برای لوی استروس- مردم شناسی و حتی علوم اجتماعی رشته ای بیگانه و دوردست بود و به همین دلیل آن گاه که ناچار شد شروع به تدریس و پژوهش در این زمینه بکند- به شکلی باور نکردنی و با تلاشی فوق انسانی به آموزش خویش در این زمینه ها پرداخت. و تنها زمانی که در جنگل های آمازون با انسان هایی از -جوامع ابتدایی- روبرو شد بود که دریافت- پدیده -انسان- پر شور ترین و پر رمز و رازترین پدیده ای است که می تواند اندیشه او را برای تمامی عمر به خود مشغول دارد.

او به‌عنوان یک انسان‌شناس به همراه همسرش دینا دریفوس سفرهای خود را آغاز کرد. او می‌گفت: -من به دنبال راهی می‌گردم که بتوانم ذوق ماجراجویی خود را با آموزش حرفه‌ام آشتی دهم. احساس می‌کنم سفرهای ماجراجویان اوایل قرن ١۶ را دوباره تجربه می‌کنم.-
رابطه او با دریفوس به طلاق ختم شد و در سال ١٩۴۶ با رزماری اولمو ازدواج کرد و سپس لوران متولد شد. در سال ١٩۵۴ هم با مونیک رومن ازدواج کرد که حاصل این ازدواج تولد ماتیو بود. لوی استراوس علاوه بر لوران- با همسرش- متیو و پسران متیو زندگی می‌کرد.

 

کلود لوی استروس
کلود لوی استروس

در سال ۱۹۳۵ میلادی بود که استروس- فیلسوف جوان فرانسوی- کرسی تدریس در دانشگاه سایوپالوی برزیل را به‌دست آورد. استروس در آن تاریخ ۲۷ سال داشت و عاصی از تمدن مدرن آن زمان بود. او از زندگی در برزیل سود جست و سفرهای خود را به جنگل‌های آمازون آغاز کرد- و به تدریج علاقه مند به انسان شناسی که بقول خودش ترکیبی از دانش تیوریک و ماجراجویی بود شد. در میان سرخ پوستانی زندگی کرد که از تمدن غربی بکلی دور بودند. استروس در این فکر بود که زندگی آنان بر چه مبنا و اصلی ‌است. آنان به چه باور دارند- چه ارزش‌هایی را در زندگی برای خود برگزیده‌اند؟ توجه آن ها به چیست؟ و بویژه اسطوره‌های سرخپوستان- استروس را به شدت به خود مشغول می‌داشت. در سفرهای بعدی همین اسطوره‌ها بودند که موضوع اصلی تحقیقات او قرار گرفتند. همین حس ماجراجویی وی را روانه سفرهای مردم نگارانه در میان قبایل آمریکای جنوبی کرد که حاصل آن کتاب – گرمسیریان غمگین- است . در خلال جنگ جهانی دوم و در طول اقامت در نیویورک کتاب -ساختارهای اولیه خویشاوندی – را نوشت .
بنابراین لوی استروس- این اندیشمند یهودی- نتایج تحقیقات خود را سال‌های بعد منتشر کرد. وی در دوران جنگ جهانی دوم در نیویورک بسر می‌برد. دو اثر معروفش-اندیشه وحشی- در سال ۱۹۵۵ و -گرمسیریان غمگین- در ۱۹۶۲ انتشار یافتند.

کلود لوی استروس در سال ١٩٣٧ تدریس را ترک گفت و تمامی وقت خود را صرف تحقیقات میدانی کرد. او برای مطالعات بیشتر در سال ١٩٣٩ به فرانسه بازگشت اما به خاطر جنگ جهانی دوم او به ارتش فرانسه احضار شد و خدمت خود را به‌عنوان رابط ارتش بریتانیا آغاز کرد. او در کتاب -گرمسیریان غمگین- می‌نویسد: -هنگام حمله هیتلر به فرانسه جبهه مانیو را ترک کرده و در کامیون حامل گوسفندان پنهان شده بود.-

کلود لوی استروس در سال ١٩۴١ از سوی مدرسه جدید تحقیقات اجتماعی نیویورک -با مساعدت بنیاد راکفلر- دعوت به همکاری شد. از سال ۱۹۴1 تا ۱۹۴۵ در -مدرسه جدید تحقیقات اجتماعی- و -مدرسه آزاد مطالعات عالی- در نیویورک کار کرد او می‌گوید: -بهترین و پرثمرترین دوران زندگی‌اش را در کتابخانه عمومی نیویورک صرف خواندن آثار فرانس بوآس انسان‌شناس آمریکایی آلمانی‌تبار و رومن یاکوبسون زبان‌شناس ساختارگرایی روسی کرده است.-

در ۱۹۴۳ در نیویورک مشغول نوشتن پایان‌نامه دکترای خود به نام ساختارهای ابتدایی خویشاوندی شد. او به محفل هنرمندان و سورریالیست‌هایی همچون ماکس ارنست- آندره برتون و دولوره وانتی همسر آینده ژان پل سارتر قدم نهاد. دولوره وانتی هم در اثر معاشرت با لوی استراوس به اشیای عتیقه علاقه‌مند شد تا جایی که آن دو به‌طور مرتب به یکی از عتیقه‌فروشی‌های منهتن مراجعه کرده و اجناس عتیقه کشف شده از شمال‌غربی اقیانوس آرام را تماشا می‌کردند.

از سال ۱۹۴۶ تا ۱۹۴۷ به عنوان وابسته فرهنگی فرانسه در آمریکا به خدمات خود ادامه داد. در همین سال ها در آمریکا و در گروه های مهاجر اروپایی بود که از ملاقات و دوستی لوی استروس و رومن ژاکوبسن- -ساختار گرایی- در حوزه انسان شناسی زاده شد و با دو جلد کتاب -انسان شناسی ساختاری – استروس از دهه 1950 به بعد- بر تمام عرصه های اندیشه فلسفی- اجتماعی و حتی سیاسی تاثیر گذاری کرد. اما اندیشه لوی استروس را نباید به ساختار گرایی و نظریات ساختاری شناخت جوامع انسانی محدود کرد. روش ساختاری بر عکس از همان ابتدا ضعف هایی را که عمدتا به تکیه بیش از اندازه آن بر -ذهنیت- باز می گشت را متوجه خود کرد. شاید نیز به همین دلیل بود که پس از لوی استروس کمتر انسان شناسی رسما حاضر شد برچسب -ساختارگرا- را بپذیرد و از این لحاظ فرانسواز هریتیه – شاگرد و جانشین لوی استروس در آزمایشگاه انسان شناسی اجتماعی در میان شاگردان بی شمار استروس بیشتر یک استثنا به شمار می آید تا یک قاعده. در حقیقت آنچه اندیشه لوی استروس را چنین سرشار و پر شور و تاثیر گذار می کرد- بیش و پیش از هر چیز نگاه تازه ای بود که وی بر پدیده های انسانی می انداخت- ارزش جدیدی که وی به ساختارهای اسطوره ای و به ظاهر خیالین و سطحی می داد. اگر فروید توانست ارزش رویا و ناخود آگاه انسانی را در قالب روانکاوی بر همکان آشکار کند و به این ترتیب برای همیشه علوم شناختی – روان شناختی و روان پزشکی را زیر و رو کند- استروس نیز تحولی مشابه را در علوم اجتماعی با بیرون کشیدن اسطوره ها از لا به لای متون کهنه تاریخی و بازتفسیر آن ها در پرتو دانش و فرهنگ عظیم خود انجام داد. از این رو اسطوره شناسی های کلود لوی استروس پیش از آنکه در حوزه ساختار گرایی اهمیت داشته باشند در تاکید سرسختانه ای که لوی استروس بر وجود -انسان- به مثابه موجودی واحد در همه فرهنگ ها و همه جوامع انسانی می کرد- اهمیت داشتند.

پس از جنگ- کلود لوی استروس مطالعات خود در نیویورک را ادامه داد و در همان سال‌ها به سمت نمایندگی فرهنگی دولت فرانسه نایل شد و تا سال ١٩۴٧ این مقام را در اختیار داشت. بلافاصله پس از بازگشت به فرانسه مدرک دکترای خود را در سال ١٩۴٨ از دانشگاه پاریس اخذ کرد و در همان سال به معاونت موزه دولوم در پاریس منصوب شد. اولین اثر مهم او -ساختار بنیادین نظام خویشاوندی- نام دارد که درسال ١٩۴٩ آن را به رشته تالیف درآورد. بعد از بنیاد داکفلر- مدرسه کاربردی تحصیلات عالیه یک پاریس تصمیم به تشکیل دپارتمان علوم اجتماعی و اقتصادی گرفت و لوی استراوس از سال ١٩۵٠ تا ١٩٧۴ در آنجا به‌عنوان مدیر مطالعات و پژوهش‌ها مشغول به کار شد.

کلود لوی استروس از سال ١٩۵٣ تا ١٩۶٠ دبیرکل شورای بین‌المللی علوم اجتماعی در سازمان یونسکو بود. در سال ١٩۵٩ به‌عنوان استاد مردم‌شناسی به کولژ دوفرانس دعوت شد. در سال ١٩٧٣ از سوی فرهنگستان فرانسه مورد تقدیر قرار گرفت. در سال ١٩۶٠ نیز مجله لوم دو -انسان- را تاسیس کرد.وی در سال ۱۹۸۲ کار تدریس در آنجا را رها کرد. در سال ۱۹۶۲ به توتم‌باوری که چهل سال در آن تحقیقی جدی صورت نمی‌گرفت جانی تازه داد و آن را دوباره وارد محافل علمی کرد و در همان سال با انتشار کتاب اندیشه وحشی شور عجیبی در مسایل مردم‌شناسی ایجاد کرد. استروس درسال ۱۹۷۳ به عضویت آکادمی فرانسه درآمد- سپس به مدت هفت سال از ۱۹۶۴ تا ۱۹۷۱ مجموعه چهار جلدی – منطق اساطیر – را که شامل خام و پخته- از عسل تا خاکستر- منشاء آداب میز غذاخوری و انسان برهنه- می شد- منتشر کرد.

از سایر فعالیت‌های وی می‌توان به تاسیس آزمایشگاه – انسان شناسی اجتماعی – و انتشار نشریه L’HOMME اشاره کرد. در ۷۴ سالگی از تدریس در کالج دو فرانس دست کشید و یکسال بعد کتاب – نگاهی از دور – و در ۱۹۸۵ آخرین کتابش یعنی -کوزه گر حسود- را منتشر ساخت. از دیگر آثار وی می‌توان به مقالات -انسان شناسی ساختار – نیز اشاره کرد.او در تحقیقات خود در رابطه با قبایل ابتدایی به نقد اندیشمندانی همچون امیل دورکیم و زیگموند فروید پرداخت. برخی کتاب – انسان شناسی ساختاری- را مانیفست لوی استراوس می دانند اما خود او انتشار دو کتاب -اندیشه وحشی- و -توتمیسم- را نقطه عطفی در زندگی حرفه ای خویش می داند. کتاب اندیشه وحشی موج ساختار گرایی را در فرانسه به راه انداخت که در طی دو دهه 1960 و 1970 تبدیل به پدیده ای عالم گیر شد. اندیشه های وی به منزله‌ – پدر بنیان‌گذار جنبش ساختار‌گرایی — مستقیم و غیر مستقیم بر بسیاری از معاصران برجسته اش چون ژان لاکان- رولان بارت- لویی آلتوسر و میشل فوکو تاثیر بسیار داشته است.

کلود لوی استروس
کلود لوی استروس

پس می توان گفت- در سال‌های دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ در دانشگاه های اروپا واژه‌ای سحرآمیز مد روز بود: -ساختارگرایی-. منظور تیوری‌ای بود که بر مبنای آن جامعه‌ای را نمی‌توان شناخت‌- مگر آنکه در ابتدا عناصر سازنده آن بررسی شود. واضع اصلی ساختارگرایی نوین کلود لوی استروس بود. پس لوی استراوس پایه گذار مکتب ساختارگرایی در انسان شناسی است.
در دهه ١٩٨٠ ساختارگرایی لوی استراوس در سایه ظهور اندیشمندان پساساختارگرایی چون میشل فوکو- رولان بارت و ژاک دریدا عرصه را برای خود تنگ دید. آن ها ایده امر جهانشمول و بی‌زمان را رد می‌کردند و نقش تاریخ و تجربه در شکل‌گیری آگاهی بشری را به مراتب بیشتر از قوانین جهانشمول می‌دانستند. لوی استراوس در پاسخ آن ها می‌گفت: -جامعه فرانسه- به ویژه نوع پاریسی آن- جامعه شکمویی است! حدودا هر پنج سال یک‌بار نیاز به بلعیدن چیزهای جدید در آن احساس می‌شود. پنج سال پیش همه می‌گفتند ساختارگرایی- الان هم چیز دیگری مرسوم شده است. نظر به اینکه اصطلاح -ساختارگرایی- به برترین شکل ممکن حالت بی‌ریخت پیدا کرده است- من مشخصا نمی‌خواهم از آن واژه استفاده کنم. من به هیچ‌وجه پدر ساختارگرایی نیستم.-

کلود لوی استروس روز دوشنبه- ۳ نوامبر ۲۰۰۹- در سن صدویک سالگی درگذشت. بعد از ظهر روز سه شنبه 3 نوامبر 2009 – 12 آبان 1388– مرگ کلود لوی استروس- انسان شناس برجسته فرانسوی در سن 101 سالگی در پاریس اعلام شد.

 

آثار کلود لوی استروس

بعضی از آثار استروس عبارتند از‌:

ـ سازمان اجتماعی سرخ پوستان بورورو -۱۹۳۶-
ـ تحلیل ساختی در زبان شناسی و مردم شناسی‌ -۱۹۴۵-
ـ زندگی اجتماعی و خانوادگی سرخ پوستان نامبیک وارا‌ -۱۹۴۸-
ـ ساخت‌های مقدماتی خویشاوندی -۱۹۴۹-
ـ نژاد و تاریخ -۱۹۵۲-
ـ مطالعه ساختی اسطوره‌ -۱۹۵۵-
ـ گرمسیریان غمگین -۱۹۵۵-
ـ انسان شناسی ساختاری‌ -۱۹۵۸-
ـ داستان اسدیوال ‌-۱۹۶۰-
ـ توتمیسم امروز و اندیشه وحشی ‌-۱۹۶۲-
ـ منطق اساطیر در سه جلد‌ -۶۷-۱۹۶۴-
ـ منطق اساطیر جلد چهارم ‌-۱۹۷۱-
– اسطوره و معنا -۱۹۷۸-
ـ وایزمن -۲۰۰۰-
ـ ‌تاریخ و نظریه‌های انسان شناسی ‌- ۲۰۰۲‌-
ـ نگاهی از دور
ـ کوزه گر حسود

 

منبع :

راسخون

میراث فردا

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

احمد نادعلیان

احمد نادعلیان – Ahmad nadealyan

احمد نادعلیان هنرمندی در حوزه هنرهای محیطی و زمینی ایرانی است- او بیشتر به‌خاطر کنده‌نگاری …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پنج × چهار =