خانه / نام آوران / ژان باتیست سه – Jean Baptiste Say

ژان باتیست سه – Jean Baptiste Say

ژان باتیست سه
ژان باتیست سه

ژان باتیست سه اقتصاددان و تاجر فرانسوی بود- او دیدگاه‌های لیبرال کلاسیک داشت و هوادار رقابت- تجارت آزاد و برداشتن قیود از کسب و کار بود- سه بیش از همه برای قانون سه- که به افتخار وی نامگذاری شده شناخته می‌شود- گرچه منشا این قانون او نبود

زندگی ژان باتیست سه

ژان باتیست سه – ژان باتیست سی – در ۵ ژانویه ۱۷۶۷ در لیون فرانسه در خانواده‌ای پروتستان از طبقه متوسط و با پدر و مادری هوگونت زاده شد و بیشتر سال‌های آغازین زندگی‌اش را در ژنو و لندن گذراند. در جوانی به فرانسه باز‌گشت و به استخدام یک شرکت بیمه عمر در‌آمد. او خیلی زود به یکی از اعضای پر‌نفوذ گروهی از روشنفکرانی که جانانه از بازار آزاد هوا‌خواهی می‌کردند- بدل شد

در سن 19 سالگی به انگلیس سفر کرد و مسحور توسعه شگفت‌انگیز صنایع انگلیس گردید. او مدتی کارمند بانک و موسس یک بیمه خصوصی بود. مدتی روزنامه‌نگار شد و مدتی هم عضو مجلس مقننه فرانسه بود؛ ولی به‌سبب تعارض با سیاست‌های ناپلیون بناپارت مجبور به کناره‌گیری از سیاست شد. پس از ترک سیاست- به امور صنعتی و بازرگانی پرداخت. در سال 1806 به تاسیس یک کارگاه نخ‌ریسی پرداخت و ثروتی هنگفت به‌دست آورد. سی- بعد از ناپلیون در سال 1819 مامور تدریس اقتصاد صنعتی در مدرسه عالی کار و هنر شد و در سال 1830 به استادی کرسی اقتصاد در کلژدوفرانس انتخاب گردید. سی را مروّج و مفسر افکار آدام اسمیت معرفی کرده‌اند- او در آثار خود نه تنها با وضوح و ترتیبی منطقی به معرفی آدام اسمیت پرداخت؛ بلکه اولین عامل اقتصادی بود که اقتصاد را تحت مباحث سه‌گانه تولید- توزیع و مصرف مورد مطالعه قرار داد. این تقسیم‌بندی- سال‌های متمادی مورد استفاده اساتید اقتصاد قرار گرفت. در واقع سی را نمی‌توان فقط مفسر و مروج افکار اسمیت خواند. از نظر ژان باتیست سی- علم اقتصاد علم قوانین حاکم بر ثروت و نمایش‌دهنده طرق تشکیل- توزیع و مصرف ثروت است

وی بعد از ترک سیاست- به امور صنعتی و کارهای بازرگانی مشغول شد- توسعه صنایع نساجی در فرانسه و رواج فعالیت‌های کشاورزی او را به این کار علاقه‌مند ساخت. از آن جایی که صنایع روز به روز در حال گسترش و رشد بود- مدتی ذهن و انگیزه خود را معطوف به این کار کرد- لذا یک کارخانه نخ ریسی در فرانسه تاسیس نمود و از فعالیت‌های این کارخانه- ثروت قابل توجهی را به دست آورد.
هنوز مدتی از موفقیت او در این کار نگذشته بود که مامور تدریس اقتصاد صنعتی در یک از دانشکده‌های معروف گشت و سرانجام در سال 1830 به سمت استاد کلژدوفرانس انتخاب شد. اولین اثر مهم ژان باتیست -کتاب اقتصاد یا توضیحی ساده پیرامون چگونگی تشکیل- توزیع و مصرف ثروت- می‌باشد- دومین کتاب او با نام -اصول اقتصاد- در سال 1817 انتشار یافت- اثر بعدی او -دوره کامل علم اقتصاد- در شش جلد منتشر شد.

آرا و اندیشه ها: ژان باتیست سه به افکار و نظریات آدام اسمیت علاقه زیادی داشت و بسیاری از کتب و نوشته‌های اسمیت را تفسیر و بسط داده است. او مطالعه کتاب -ثروت ملل- را الگویی برای اندیشه‌های اقتصادی خود معرفی می‌کند- به همین دلیل سه به عنوان مفسر افکار اسمیت شناخته می‌شود. او در این زمینه می‌نویسد: -کتاب آدام اسمیت مجموعه ناهماهنگی از افکار صحیح و مشاهدات شخصی او است. مطالعه این کتاب روش بررسی‌های علمی اقتصادی را به من آموخت و من توانستم به کمک آن خود به سلیقه خویش به تفحص و کنجکاوی بپردازم. اکنون دیگر نمی توان مرا جزء هیچ یک از مکتب‌های اقتصادی موجود دانست.-
ژان باتیست سه کسی است که تقسیم معروف علم اقتصاد به مباحث تولید- توزیع و مصرف را مطرح ساخت. فعالیت‌های اقتصادی و صنعتی سه در کنار علوم و اطلاعات اقتصادی باعث موفقیت و معروفیت او گشته است. بر خلاف بسیاری از اقتصاد دانان که فقط از طریق مطالعه علمی و روش اسنادی به بیان و توضیح اصول اقتصادی می‌پردازند- فعالیت‌های اقتصادی و اشتغال او به امور کشاورزی و صنعتی باعث پیدایی نظریه‌های بدیع و قابل اجرا شده است. این موفقیت باعث غرور وی شده بود که در نوشته‌ها و لحن بیان رساله‌های او مشخص گشته است که بسیاری از فعالیت‌ها را وظیفه اقتصاددان و صاحبان صنایع می‌داند. در این مقاله- مهم ترین رویکردها و نظریات سه بیان می‌شود:

تولید- خلق و ایجاد فایده برای بشر

ژان باتیست سه به مسیله تقسیم کار اهمیت زیادی می‌دهد و مبادله را اساس زندگی اقتصادی معرفی می‌کند. از دید او مبادله اقتصادی- امری است که انسان را از دیگر موجودات متمایز می‌سازد- در جریان مبادله- کالایا اشیای مورد مبادله ارزش و اهمیت نمی یابد- بلکه نفس عمل و ارزش فعالیت است که جنبه غیرمادی و ارزش دارد. سه در فعالیت‌های اقتصادی- توجه خود را به فایده عملی آن در زندگی اجتماعی معطوف داشته و امر تولید را ایجاد کالاو اجناس مادی نمی داند- بلکه خلق و ایجاد -فایده- تلقی می‌نماید.
ژان باتیست سه- نوع خاصی از فعالیت‌های اقتصادی را به عنوان منبع ثروت و سود معرفی نمی کند- بلکه تمام فعالیت‌های انسانی- اعم از کشاورزی- صنعتی و تجارت را مهم و ارزشمند تلقی می‌کند- زیرا در حیات اجتماعی انسان- باعث تسهیل امور و راحتی بشر و رفع نیازها و تامین احتیاجات او می‌گردد. بنابراین هر فعالیتی که مبدا فایده و خدمت برای انسان باشد- دارای بهره وری اقتصادی است. برخلاف فیزیوکرات‌ها که برتری را به کشاورزی داده و تجارت را غیرمهم می‌دانند- سه تمام فعالیت‌ها را مهم و ارزشمند معرفی می‌کند.

جایگاه صنعت در اقتصاد

از آن جایی که ژان باتیست سه خود صاحب صنعت و کارخانه دار بود- اساس توسعه و فعالیت صنعتی را مورد توجه قرار داده و روند و جریان‌های مربوط به آن را تحلیل می‌کند. او توسعه صنعتی را به سه عامل ربط می‌دهد: ازدیاد و فراوانی سرمایه- پیشرفت فنون- قبول اصالت وظیفه و شخصیت اقتصادی کارفرما در جامعه. هر فعالیت صنعتی نیازمند سرمایه و ثروت زیادی است تا بتوان در نهایت دقت و آسودگی به تامین ابزار و ماشین آلات مورد نظر پرداخت- بدون سرمایه کافی- نمی توان به امور صنعتی پرداخت.
فعالیت صنعتی برای موفقیت خود علاوه بر سرمایه به فناوری و تخصص نیاز دارد- بخصوص با پیشرفت علوم و وجود رقابت بین کارخانه داران و صاحبان صنایع- امتیاز اصلی در فناوری است. برخی اصول و قواعد اقتصادی هستند که جزء وظایف اربابان صنایع که اقتصاد یک جامعه را در دست دارند- تلقی می‌شود و آنها باید با مراجعه به وجدان اقتصادی و قبول اصل وظیفه- شایستگی خدمت به مردم را داشته باشند- هدف باید خدمت و ایجاد فایده برای حیات اجتماعی باشد.

 

ژان باتیست سه
ژان باتیست سه

دخالت دولت در اقتصاد

ژان باتیست سه از طرفداران دخالت دولت در فعالیت‌های اقتصادی است- برخلاف بعضی از اقتصاددانان و فیلسوفان که دخالت دولت در عرصه اقتصادی را باعث تداخل امور و تضعیف پیکره اقتصاد ملی می‌دانند- وی مداخله نهادهای دولتی را لازمه موفقیت اقتصاد و تعادل عرضه و تقاضا می‌داند. البته او برای این مداخله- استثناهایی قایل شده و در برخی از رویکردها و فعالیت‌های اقتصادی دخالت دولت را بیجا می‌داند- مثلا زیان مداخله دولت در تجارت بیشتر از صنعت و در صنعت بیشتر از کشاورزی است. در عین حال مداخله دولت در برخی فعالیت‌های کشاورزی می‌تواند مفید باشد. سه برای دخالت دولت در فعالیت‌های گوناگون- استثنا و تفاوت‌هایی قایل شده است.

قانون بازارها

قانون معروف بازارها -La Ioi des debouches- را می‌توان چنین خلاصه کرد: -کالاها و خدمات را تنها می‌توان با کالاها و خدمات معاوضه نمود.- از دید ژان باتیست سه- پول معیار و وسیله‌ای برای معاملات و مبادلات نمی باشد- اصل با نوع فعالیت و ارزش در آن است. پول وسیله‌ای برای تسهیل امور اقتصادی و مبادله بوده و نمی تواند به عنوان یک اصل مورد توجه قرار گیرد. او در فعالیت اقتصادی به مسیله رفع نیازها و تلاش برای تولید توجه داشت و پول را ابزاری برای نیل به اهداف می‌دانست. تولید کالا به خودی خود- بازار فروش محصولات تولید شده را ایجاد می‌کند- زیرا بهای هر شی لزوما معادل قیمت عوامل تولیدی است که در آن به کار رفته و به صورت در آمدهای مختلف توزیع شده اند. ژان باتیست سه از بیان این قانون به چند نتیجه می‌رسد: اولا پدیده کم پولی وجود خارجی ندارد- زیرا هر کالایی به محض تولید قوه خرید خود را ایجاد می‌نماید- ثانیا پول وسیله‌ای است که لحظه فروش کالارا با زمان خرید کالا به هم مرتبط می‌کند و نمی‌تواند به خودی خود قوه خرید تلقی شود.

نقد: برخی از مفسرین- ژان باتیست سه را مورد انتقاد قرار داده‌اند- افکار و نوشته‌های او را دارای جنبه دستوری خوانده‌اند- زیرا وی به دلیل موفقیت خود در فعالیت‌های اقتصادی- تنها اصول مورد نظر خود را درست و منطقی معرفی می‌کند- در حالی که تمام فعالیت‌های تولیدی و امور اقتصادی- قانون و اصول خاص خود را دارد که از جامعه‌ای به کشوری دیگر متفاوت است- حتی در یک سرزمین به لحاظ تنوع اقلیمی و محیطی نیز- رویکردها و اصول متفاوت از هم می‌باشد.در باب مداخله دولت در فعالیت‌های اقتصادی- ژان باتیست سه عقیده و رویکرد ثابتی را بیان نکرده و نظرات متناقض و متفاوتی دارد- گاهی با ارجاع به دیدگاه اسمیت- آزادی اقتصادی را عامل موفقیت می‌داند و گاهی با مراجعه به واقعیت جامعه و وجود مشکلات اقتصادی در حیات مردم- دخالت نهادهای دولتی را لازم می‌داند. حیطه دخالت دولت در یک جامعه- به تمام مسایل سیاسی- اقتصادی- فرهنگی و اجتماعی و تمام امور مربوط به حیات مردم بر می‌گردد- هدف تسهیل امور اجتماعی و تامین نیازهای اعضای جامعه است- بنابراین دخالت دولت در اقتصاد که یکی از مهم‌ترین عرصه‌های جامعه است- از لزومات و مسایل مهم تلقی می‌شود. ژان باتیست سه از یک طرف فعالیت اقتصادی و صنعتی را بدون سرمایه ناممکن می‌داند و از طرف دیگر نقش و جایگاه پول را در فعالیت تولیدی و مبادله- پایین می‌آورد و به مسایلی چون کم پولی و قوه خرید توسط پول اعتقاد دارد. با اینکه عامل پول در مبادله و فعالیت‌های اقتصادی یک هدف نیست و ارزش در نفس عمل و خدمت به مردم می‌باشد- بسیاری از تولید کنندگان و پیشه وران و تجار در کنار این هدف مقدس- جهت کسب سود و پول فعالیت می‌کنند. تحلیل جایگاه درست و صحیح عامل پول در امور تولیدی- می‌تواند بسیاری از مسایل اقتصادی را حل کند.

 

منبع :

پژوهه

دنیای اقتصاد

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

آراپیک باغداساریان

آراپیک باغداساریان – Arapic Baghdasariyan

آراپیک باغداساریان کاریکاتوریست- طراح گرافیک- کارگردان و مترجم ایرانی بود -آراپیک در اواخر عمر کوتاه …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سه × 2 =