خانه / فلسفه / میرزا طاهر تنکابنی – taher tonekaboni

میرزا طاهر تنکابنی – taher tonekaboni

میرزا طاهر تنکابنی
میرزا طاهر تنکابنی

میرزا طاهر تنکابنی با نام کامل میرزا محمد طاهر تنکابنی اصل از فیلسوفان بنام مکتب فلسفی تهران و از اولین نمایندگان مجلس تهران بود- از مشاهیر دانشمندان اسلام در قرن 14 هـ ق- فقیه- فیلسوف- حکیمی عارف- طبیب و از رجال سیاسی معاصر ایران- به او لقب علامه خاتم الحکما داده اند

زندگی میرزا طاهر تنکابنی

میرزا طاهر تنکابنی فرزند میرزا فرج‌الله استاد جامع علوم عقلی و نقلی و از رجال سیاسی ایران در روز پنجشنبه بیست و هشتم محرم الحرام سال -۱۲۸۰ هـ . ق- مطابق چهارم تیر ماه -۱۲۴۲ هـ . ق- در آبادی کردی چال از توابع کلار دشت دیده به جهان گشود. محمد طاهر تنکابنی از خاندان فقیه نصیری است که در کجور مازندران اقامت داشته اند. برادران بزرگش یعنی آقایان محمد خان سرتیپ کلارستاقی و عبدالعلی معتضد السلطان از مجاهدان شجاع انقلاب مشروطه در تنکابن بودند و در ماجرای این قیام رشادتهایی از خود نشان دادند.
پدر محمد طاهر شغل دولتی داشت و نایب حکومتی کلارستاق بود و چون از طایفه فقیه نصیری بودند- محمد طاهر در ادامه نام خانوادگی خود این نام را می نوشت.

میرزا طاهر تنکابنی میرزا دوران کودکی و تحصیلات مقدماتی را تا سن یازده سالگی در وطن خویش سپری کرد و سپس تا 19 سالگی در بلوک لنگای تنکابن تحصیل نمود و بعد از آن به تهران رفت.
ورود وی به تهران مقارن با پی ریزی مدرسه سپهسالار جدید بود. لذا برای تحصیل علوم- نخست در مدارس -کاظمیه- -قنبر-علی خان- و حاج حسن مسکن گزید و چون کاربنای مدرسه سپهسالار پایان یافت در آن جا اقامت نمود. او حدود پنجاه سال در این مرکز علمی و آموزشی می زیست و اشکالات فلسفه مشا را برای طالبین علم حل می کرد.
وی در صفحه آخر شرح قیصری بر فصوص الحکم -چاپ سنگی- که به خودش تعلق داشته و اکنون در کتابخانه مجلس شورای اسلامی قرار دارد- چنین نگاشته است:
در -1299 هـ . ق- این بنده برای تحصیل علوم دینیه رسمیه به تهران آمده ام و ورودم در مدرسه معروف به کاظمیه بوده و در ششم محرم سنه مذکور به منزل پسر عمویم مرحوم شیخ عنایت الله ابن آقا نصر الله ـ رحمت الله علیهما ـ که در سال قبل از آن به تهران آمده بود و در آن مدرسه منزل داشت وارد شدم.

بنابراین حکیم تنکابنی- در سن نوزده سالگی به تهران آمده و آن چه که در اکثر منابع مربوط به شرح حال ایشان در مورد ورودش به تهران در شانزده سالگی نوشته اند- درست نیست.
میرزا طاهر- تحصیلات خود را در علوم متداول مانند: ادبیات عرب- ادبیات فارسی- منطق- ریاضیات- طبیعیات- طب- الهیات-‌عرفان- اخلاق- فقه و حدیث و تفسیر و سیر تواریخ- در محضر اساتیدی همچون آقا علی مدرس تهرانی- آقا محمد رضا قمشه ای- میرزا ابوالحسن جلوه زواره ای – حاج شیخ علی نوری- میرزا عبدالله-حاج میرزا ابوالفضل تهرانی- حاج میرزا محمد حسن آشتیانی به پایان رساند و به درجه اجتهاد رسید.

استاد شهید مرتضی مطهری می نویسد:

-میرزا طاهر دوره میرزای جلوه و حکیم قمشه ای و حکیم مدرس را درک کرده است. این که از درس حکیم کرمانشاهی و حکیم نیریزی استفاده کرده است چیزی نمی دانیم. –
میرزا طاهر تنکابنی به ریاضیات آگاهی بسیار داشت و تحریر اصول اقلیدس ـ از خواجه نصیر الدین طوسی ـ را تدریس می نمود. در آن سال ها که وی استاد درس معقول در مدرسه سپهسالار بود- بامداد هر روز کتابهای درسی را با سادگی در زیر بغل می گرفت. از خانه خود واقع در خیابان ری پیاده به مسجد سپهسالار می رفت. او پس از عبور از سه راه امین حضور و سرچشمه به مدرسه می رسید و پس از پایان درس و بحث این راه نسبتا طولانی را تا منزل مجددا می پیمود. خانه او که در حقیقت دار العلم بود و در آن همواره به روی دانش پژوهان و طالبان معرفت باز بود. وی از جمله مدرسان علوم سیاسی نیز به شمار می رفت. در مجالس و محافل او مخاطبان سراپا گوش می شدند و وقتی در مباحث ادبی و بخصوص علم رجال صحبت آغاز می کرد آن چنان متحیر می گردیدند که گویی قفل سکوت بر دهانشان زده اند.

فعالیت های سیاسی

در سه دوره اول- سوم و چهارم نماینده مجلس شورای ملی گردید.

1- در دوره اول مجلس شورا

شهرت میرزا و علاقه وافر مردم به او و بویژه صراحت لهجه و شجاعتش در میان حقایق- خصوصا علما و طلاب علوم را بر آن داشت تا او را به عنوان نماینده ی تهران انتخاب کردند. و چون با درگیری جنبش مشروطیت- در صف آزادیخواهان و طرفدار آزادی بود- این وکالت را قبول نمود. و از سال-1324ق= 1284ش- تا-1326ق=1286ش- که مجلس اجبارا تعطیل شد- نماینده تهران بود. هرچند که هرگز تعلیم و تعلم را رها نکرد و بهترین اوقاتش را به مطالعه و مباحثه می گذراند.

2- دوره سوم مجلس شورا

مجددا نماینده تهران شد و در مجلس به حزب دموکرات پیوست. در همان سال بر اثر اوضاع بین المللی وقوع جنگ جهانی اول که به مهاجرت آزادی خواهان انجامید. همراه عده ای از نمایندگان مجلس و مشروطه طلبان به قم رفته و سپس از طرف ملیون به بروجرد اعزام و از آنجا به همراه چند نفر از جمله سید حسن مدرس- حسین استرآبادی- محمدتقی شاهرودی و… در سال 1294 ش- به عراق هجرت نمود.

مدت چهار سال در شهرهای کربلا- کاظمین- موصل و بغداد ماند. و در این مدت با مجامع و محافل علمی مرتبط و با دانشمندان و فضلا آن دیار ملاقات هایی داشت و مباحثات زیادی که در این مختصر نمی گنجد.

3- دوره چهارم مجلس شورا

در روزهایی که او در تهران نبود و در عراق به سر می برد- مردم تهران- بار دیگر او را به وکالت دوره چهارم مجلس انتخاب کردند. وی با استقبال پر شور مردم وارد این شهر شد- اما اندکی پس از آن یعنی در کودتای سوم اسفند در اسفند 1299 ه ش- بدستور سید ضیاء الدین طباطبایی دستگیر و زندانی شد. ولی خیلی زود از-30 مرداد/ 1300 تا 1302 ش- برای آخرین بار وکیل مجلس بود.

مشاغل اداری

او مدتی به تشکیلات اداری و امور قضایی وارد شد- به دستور وزیر وقت دادگستری مدت ها رییس دادگاه های شهرستان و سپس رییس دادگاه های استان شد و تا سال 1309 ش- سمت مستشاری دیوان عالی کشور را به عهده داشت و از قضات دیوانعالی گردید. در این مدت از کسوت روحانیت در آمد-گویا این از شرایط انتساب به این سمت بود- از سال 1310 ش به بعد- اعتراض او و دیگران به اقدام رضاشاه پهلوی که املاک آنها را در تنکابن غصب کرده بود- باعث شد که از مشاغل دولتی برکنار شود. همچنین از تدریس در مدرسه سپهسالار هم مانع شدند.

و مدت دو ماه در زندان قصر- زندانی و سپس یکسال به کاشان و از آنجا به فارس تبعید گشت.

ولی بعد با وساطت فروغی آزاد و به تهران آمده و مجددا به افاضه دروس و تدریس مشغول شده و کم کم بعد از چندی در مدرسه عالی سپهسالار برنامه های تعلیمی و تدریسی اش را از سر گرفت. در این مدت وی در مدرسه کاظمیه و خانه اش- شاگردانش را بهره مند می ساخت.

 

میرزا طاهر تنکابنی
میرزا طاهر تنکابنی

استادان میرزا طاهر تنکابنی

او در تهران محضر درس برخی از مشهورترین حکیمان و عارفان و نیز فقیهان نامدار را دریافت و از خرمن علم و مکارم آنان خوشه ها چید. استاد شهید مرتضی مطهری می نویسد:
دوره میرزای جلوه و حکیم قمشه ای و حکیم مدرس را درک کرده است. این که از درس حکیم کرمانشاهی و حکیم نیریزی استفاده کرده است چیزی نمی دانیم. پس از دوره این سه حکیم از اساتید مسلم به شمار می رفته است.

۱- آقا علی مدرس تهرانی.
۲- آقا محمد رضا قمشه ای.
۳- میرزا ابوالحسن جلوه زواره ای
۴- حاج شیخ علی نوری.
۵- میرزا عبدالله.
۶- حاج میرزا ابوالفضل تهرانی.
۷- حاج میرزا محمد حسن آشتیانی.

شاگردان

برخی از شاگردان او عبارتند از:
۱- محمد تقی مدرس رضوی.
۲- محمود نجم آبادی.
۳- میرزا هاشم آملی.
۴- میرزا مهدی الهی قمشه ای.
۵- میرزا حسین خان پیرنیا موتمن الملک.
۶- حکیم میرزا یدالله نظر پاک کجوری.
۷- مرحوم دکتر موسی عمید.
۸- میرزا عبدالکریم تهرانی.
۹- محمد علی فروغی -ذکاء الملک-.
۱۰- بدیع الزمان فروزان فر.
۱۱- جلال الدین همایی.
۱۲- عبدالعظیم قریب.
۱۳- آقا شیخ اسماعیل کلباسی.
۱۴- شیخ علی محمد بن المولی محمد التوسیرکانی معروف به جولستانی.

آثار میرزا طاهر تنکابنی

وی به طور پیوسته و مداوم به تالیف و نوشت کتاب نپرداخته است. از جمله آثاری که برای وی ذکر کرده‌اند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

مقاله کوتاهی در شرح حال استاداش میرزا ابوالحسن جلوه با عنوان -مختصر شرح احوال میرزای جلوه-
دو جزوه درباره کتاب‌های درسی در میان طلاب علوم
رساله در چشم پزشکی
یادداشت کوتاهی در ستایش اهل بیت
حاشیه بر جوهر النضید

پایان زندگی

زندگی میرزا تنکابنی از سال 1310 ش- تا زمان وفاتش بسیار سخت و پر محنت بود- سال 1311 ش- بدستور رضاخان املاک خانواده اش را که به -بنی فقیه- مشهور بودند به همراه املاک دیگری از سایر روستاییان غصب شد-اشاره به جملات بالا- و از آن به بعد میرزا دایما در مشکلات و ناهنجاری های زیادی به سر برد و کم کم ضعف مزاجی و کهولت او را خانه نشین و تقریبا منزوی کرد.

سال 1318 ش- ناگهان به کسالت -حبس بول- مبتلا گردید و در پی آن 3 بار سکته کرد و در اثر آن قسمت راست بدنش بی حس و فلج شد و اطباء- تدریس و مطالعه را برای ایشان ممنوع کردند و این موضوع- بسیار ایشان را آزرده می نمود. حدودا دو سال بیماری ایشان طول کشید و سرانجام در روز جمعه 14 آذر سال 1320 دار فانی را وداع کرد.

بنا به وصیت این بزرگ مرد- پیکرش را در کنار قبر استادش-جلوه- در قبرستان -ابن بابویه- حوالی تهران- به خاک سپردند.

 

منبع :

قضاوت آنلاین

حوزه

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

آراپیک باغداساریان

آراپیک باغداساریان – Arapic Baghdasariyan

آراپیک باغداساریان کاریکاتوریست- طراح گرافیک- کارگردان و مترجم ایرانی بود -آراپیک در اواخر عمر کوتاه …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نه − 5 =