مهدی بازرگان - Mehdi Bazargan - اجتماع اندیشه
خانه / نام آوران / مهدی بازرگان – Mehdi Bazargan

مهدی بازرگان – Mehdi Bazargan

مهدی بازرگان
مهدی بازرگان

مهدی بازرگان معروف به مهندس بازرگان- سیاستمدار- عضو جبهه ملی ایران- موسس حزب نهضت آزادی ایران- استاد دانشگاه- پژوهشگر قرآن و نخست وزیر دولت موقت ایران پس از پیروزی انقلاب سال ۱۳۵۷ بود- بازرگان از فعالان انجمن اسلامی دانشجویان در دانشکده فنی دانشگاه تهران بود

زندگی مهدی بازرگان

مهدی بازرگان در سال‌های انقلاب مشروطه- در تهران از خانواده ای تاجر و مذهبی با اصالتی تبریزی متولد شد. پدرش- حاج عباسقلی آقا تجارتی تبریزی- پس از چندی در تهران مقیم شد و به عنوان یکی از تاجران سرشناس بازار تهران مطرح گردید. وی تحصیلات ابتدایی را در مدرسه سلطانیه تهران و متوسطه را در دارالمعلمین مرکزی به پایان رساند و سپس در سال ۱۳۰۶ در میان نخستین گروه محصلان ممتاز اعزامی دولت پهلوی قرار گرفت و به کشور فرانسه رفت. او در مدرسه حرفه و فن شهر پاریس در رشته ترمودینامیک و نساجی تحصیل کرد و پس هفت سال در سال ۱۳۱۳ به ایران بازگشت. مهدی بازرگان جزو نخستین گروه از فارغ التحصیلانی است که در تاریخ ایران بورسیه تحصیلی دریافت کرده‌است.

فعالیت های سیاسی بازرگان در روزهای اول بعد از کودتای 28 مرداد 1332 و با تشکیل نهضت مقاومت ملی آغاز شد و در بهار سال 1340 همراه با آیت‌الله طالقانی و دکتر سحابی -نهضت آزادی ایران- را پایه‌گذاری کرد.

بازرگان پس از انقلاب اسلامی از سوی رهبر کبیر انقلاب مامور تشکیل دولت موقت شد و 9 ماه این سمت را تا تسخیر سفارت امریکا توسط دانشجویان پیرو خط امام بر عهده داشت. وی پس از آن یک دوره نیز نمایندگی مردم تهران در مجلس شورای اسلامی را عهده دار بود.

نهضت ملی نفت

وی در دوران دکتر محمد مصدق- رهبر جنبش ملی شدن صنعت نفت- به عنوان رییس هییت مدیره خلع ید از شرکت نفت انگلیسی به آبادان رفت و به عنوان رییس هیات مدیره موقت شرکت برگزیده شد. اما پس از مدتی به علت برخی کارشکنی‌ها از سوی عوامل مذهبی از این سمت استعفا داد.

دوران پس از کودتای ۲۸ مرداد

وی پس از کودتا ریاست شرکت آب و فاضلاب تهران را بر عهده گرفت و و موفق شد اولین شبکه لوله‌کشی آب را در تهران احداث کند. او همچنین در این سالها در تاسیس نهضت مقاومت ملی به همراه آیت‌الله سید رضا زنجانی و آیت‌الله انگجی و آیت‌الله سید محمود طالقانی نقشی مهم داشت. در سال ۱۳۳۴ و درپی شناسایی چاپخانه مخفی نهضت مقاومت ملی توسط فرمانداری نظامی تهران- همراه چندی دیگر از سران نهضت دستگیر شد و به زندان افتاد.

بازرگان در سال ۱۳۴۰ به همراه محمود طالقانی و یدالله سحابی نهضت آزادی ایران را پایه‌گذاری کرد. در سوم بهمن ۱۳۴۱ نضهت آزادی اقدام به انتشار اعلامیه‌ای در اعتراض به انقلاب سفید نمود که با واکنش تند حکومت همراه شد و باعث دستگیری سران نهضت و عده دیگری از فعالان نهضت شد. محاکمه بازرگان و سران و فعالان نهضت آزادی در سال‌های ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ به اتهام اقدام برضد امنیت کشور- ضدیت با سلطنت مشروطه و اهانت های گستاخانه به مقام شامخ سلطنت در دادگاه نظامی برگزار شد. این دادگاه پس از ۳۱ جلسه رای به محکومیت متهمان داد و اکثر افراد به حبس‌های طولانی مدت محکوم شدند. بازرگان نیز به ۱۰ سال زندان محکوم شد. او پس از دوره کوتاهی در زندان قصر به زندان برازجان در استان بوشهر تبعید شد و در سال ۱۳۴۶- پس از پنج سال زندان و تبعید آزاد شد و فعالیتهای علمی- مذهبی و اجتماعی خود را از سر گرفت. وی در این دوران در تشکیل کمیسیون ایرانی دفاع از حقوق بشر و زندانیان سیاسی نقش موثری ایفا کرد.

 

مهدی بازرگان
مهدی بازرگان

انقلاب 1357

وی در جریان انقلاب ۱۳۵۷ تلاش زیادی برای تغییر حکومت به صورتی آرام و با همه پرسی پرداخت و حتا شاپور بختیار از طریق وی -به علت سابقه آشنایی در جبهه ملی- و مهندس عباس امیر انتظام حاضر به نوشتن استعفا نامه شد و متن آن به تایید آیت الله سید محمدحسین بهشتی و آیت الله طالقانی رسید و قرار شد که شخصا با آیت الله خمینی دیدار کند اما در نهایت قضیه بی نتیجه ماند.

با پیروزی انقلاب آیت الله خمینی حکم نخست وزیری دولت موقت را به نام او صادر کرد. او به مدت ۹ ماه -۲۷۵ روز- سمت نخست وزیری موقت را بر عهده داشت. پس از اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان در ۱۳ آبان وی و دولت او به طور کامل استعفا کردند.

دوران پس از استعفا

بازرگان بعد از استعفا از نخست وزیری در دوره اول مجلس شورای اسلامی به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. او تا پایان عمر خود در تمام دوره‌های انتخابات ریاست جمهوری و مجلس ثبت نام کرد اما پس از دوره اول مجلس همواره از سوی حاکمیت رد صلاحیت می‌شد. همچنین در نتیجه فشارهای مختلف و بازداشت مکرر اعضای نهضت آزادی ایران- فعالیت‌های نهضت آزادی که وی یکی از موسسان آن بود نیز تا حدود زیادی محدود گردید. نهضت آزادی در دوران جنگ ایران و عراق- مخالفت خود را با ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر اعلام کرد که این امر بر فشارها افزود. سرانجام بازرگان در ۳۰ دی ۱۳۷۳ درضمن سفر درمانی- در ژنو درگذشت و بعد از انتقال پیکر او به تهران – در قم دفن شد.

پس از درگذشت وی بنیاد فرهنگی مهدی بازرگان امور مربوط به آثار و افکار او است. از مهندس بازرگان ۱۰۵ عنوان کتاب منتشر شده‌است.

مرگ

مهدی بازرگان در ۳۰ دی ۱۳۷۳ خورشیدی در ضمن سفر درمانی- در زوریخ درگذشت و بعد از انتقال پیکر او به تهران و تشییع از مقابل حسینیه ارشاد- در قم دفن شد. بنا به وصیت بازرگان- پیکرش در مقبره بیات در نزدیکی آرامگاه فاطمه معصومه و در کنار والدین و برخی از اقوامش به خاک سپرده شد.

پس از درگذشت وی- بنیاد فرهنگی مهدی بازرگان متولی امور مربوط به آثار و افکار او است. از مهندس بازرگان ۱۰۵ عنوان کتاب منتشر شده‌است.

 

مهدی بازرگان
مهدی بازرگان

آثار مهدی بازرگان

کتاب‌های مهدی بازرگان

کتاب‌های چاپ شده از مهدی بازرگان:

انقلاب ایران در دو حرکت- ۱۳۶۲
آتیه شرکت ملی نفت ایران- ۱۳۳۰
آتیه صنعت در ایران- ۱۳۲۸
آثار عظیم اجتماع- ۱۳۲۹
آموزش تعالیم دینی- ۱۳۳۸
آموزش قرآن- کتاب اول- ۱۳۳۸
آموزش قرآن- کتاب دوم- ۱۳۳۸
آموزش قرآن- کتاب سوم- ۱۳۴۳
آموزش قرآن- راهنمای کتاب اول- ۱۳۴۳
آموزش قرآن- راهنمای کتاب دوم- ۱۳۴۳
آیین خوشبختی -مقدمه کتاب– ۱۳۳۵
احتیاج روز- ۱۳۳۶
اختیار- ۱۳۲۸
ارمغان فرنگ- ۱۳۱۳
از خداپرستی تا خودپرستی- ۱۳۳۱
اسلام جوان- ۱۳۴۱
اسلام مکتب مبارز و مولد- ۱۳۴۰
انتظارات مردم از مراجع- ۱۳۴۱
انسان و خدا- ۱۳۳۹
انگیزه و انگیزنده- ۱۳۴۸
اول به فکر ایران! دوم به فکر ایران!! سوم هم به فکر ایران!!!- ۱۳۳۰
باد و باران در قرآن- ۱۳۴۳- زندان قصر- شهریور ۱۳۴۴
بازی جوانان با سیاست- ۱۳۲۱
بررسی نظریه اریک فروم- ۱۳۵۵
برنامه تربیت و تعلیم دینی- ۱۳۳۸
بسازیم یا برایمان بسازند- ۱۳۳۵
بعثت و ایدیولوژی- ۱۳۴۳
بعثت و تکامل- ۱۳۴۶
بهره‌برداری از پالایشگاه نفت در آبادان- ۱۳۳۰
بی‌نهایت کوچک‌ها- ۱۳۲۸
پراگماتیسم در اسلام- ۱۳۲۸
تاثیر ملی شدن نفت در وضع صنعتی ایران- ۱۳۳۱
تبلیغ پیغمبر- ۱۳۴۲
ترمودینامیک در زندگی- ۱۳۳۴
توحید- طبیعت- تکامل- ۱۳۵۶
جنگ دیروز و فردا- ۱۳۳۴
چرا با استبداد مخالفیم- ۱۳۴۲
چشم هم‌چشمی- ۱۳۴۴
چگونه باشیم- ۱۳۲۹
چند کلمه دیگر در زمینه تغییر خط- ۱۳۳۸
چیزی که به فکر آن نیستیم- ۱۳۲۷
خاطرات زندان- -۱۳۴۶ ۱۳۴۲-
خاطرات سفر حج- ۱۳۳۹
خاطراتی از دوران جوانی- -۱۳۲۲ ۱۳۱۹-
خانه مردم- ۱۳۳۸
خدا در اجتماع- ۱۳۴۴
خداپرستی و افکار روز- ۱۳۳۷
خودجوشی- ۱۳۴۰
در وصف صنعت- ۱۳۱۱
درس دین‌داری- ۱۳۴۰
دعا- ۱۳۴۲
دل و دماغ- ۱۳۲۶
دومین ناهار اهواز- ۱۳۳۰
دین و تمدن- ۱۳۵۰
ذره بی‌انتها- ۱۳۴۴
راه طی شده- ۱۳۲۶
رضایت از خانه- ۱۳۲۶
روح ملت‌ها -مقدمه کتاب– ۱۳۴۳
زمستان تهران و دود بخاری‌ها- ۱۳۲۳
زندان هارون‌الرشید یا آتشکده ساسانی- ۱۳۲۳
سازگاری ایرانی- ۱۳۴۳
سازمان مسافربری شهر تهران- ۱۳۲۳
سرچشمه استقلال- ۱۳۲۷
سِرِّعقب افتادگی ملل مسلمان- ۱۳۳۰
ضریب تبادل مادیات و معنویات- ۱۳۲۲
طرح یک پیشنهاد برای حل عبور و مرور خیابان‌های تهران- ۱۳۳۸
عشق و پرستش- ۱۳۳۶
علمی بودن مارکسیسم- ۱۳۵۴
علی و اسلام- ۱۳۳۹
غرض از تاسیس نهضت آزادی ایران- ۱۳۴۰
قیمتی‌تر از نفت- ۱۳۳۰
کار در اسلام- ۱۳۲۵
گزارش فنی از بنای ساختمان بانک ملی اصفهان- ۱۳۲۳
گفتگویی با خانواده از زندان-۱۳۴۳ ۱۳۴۲-
ما معلمیم یا مربی- ۱۳۲۸
مدافعات در دادگاه بدوی نظامی- ۱۳۴۲
مذهب در اروپا- ۱۳۲۱
مرز میان دین و سیاست- ۱۳۴۱
مرگ زنگنه یا انتحار ملی- ۱۳۳۰
مسیله وحی- ۱۳۴۱
مسلمان اجتماعی و جهانی- ۱۳۳۸
مطهرات در اسلام- ۱۳۲۲
مهندس خارجی- ۱۳۳۴
مهندس خلیل ارجمند- مرد ایمان و…- ۱۳۲۳
نقشه شهرها و طرز تشکیل دماغ‌ها در ایران- ۱۳۲۹
نماز- ۱۳۲۰
نیک نیازی- ۱۳۴۶
یادداشتی از سفر حج- ۱۳۳۹

 

منبع :

دانشجو

فرارو

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

ژان کوکتو

ژان کوکتو – Jean Cocteau

ژان کوکتو شاعر- نقاش- فیلمنامه‌نویس- رمان‌نویس- نمایشنامه‌نویس- کارگردان و بازیگر فرانسوی- یکی از با استعدادترین …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هشت − 2 =