خانه / ادبیات / منوچهر مرتضوی – Manoochehr Mortazavi

منوچهر مرتضوی – Manoochehr Mortazavi

منوچهر مرتضوی
منوچهر مرتضوی

منوچهر مرتضوی ادیب- نویسنده و پژوهشگر ایرانی و استاد زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تبریز و حافظ‌شناس برجسته- از جمله تالیفات این پژوهشگر می توان به کتاب -مکتب حافظ یا مقدمه بر حافظ شناسی- که مرجع حافظ شناسی است- اشاره کرد

زندگی منوچهر مرتضوی

منوچهر مرتضوی در 1 تیر ماه 1307 ه.ش در محله -ششگلان- در تبریز به دنیا آمد. -سید مرتضی- جد منوچهر مرتضوی بود که در عهد -عباس‌ میرزا- -نایب‌ السلطنه- به تبریز آمد و خانواده مرتضوی را تشکیل داد. هم چنین نسب خانواده مرتضوی- طبق شجره ‌نامه شان به امام چهارم- حضرت زین ‌العابدین-ع- می ‌رسد.

وی مقدمات علوم را در تبریز کسب کرد و سپس مقطع متوسطه را در دبیرستان فیروز بهرام تهران گذرانید. پس از اتمام تحصیلات متوسطه در سال 1325 ه.ش وارد دانشگاه ادبیات تهران شد و از محضر استادان بزرگواری چون -ملک الشعرای بهار- -شاعر- ادیب- سیاستمدار- -بدیع الزمان فروزانفر- -ادیب برجسته و استاد زبان و ادبیات فارسی- -سعید نفیسی- -ادیب- نویسنده و تاریخ نگار- و…کسب علم کرد. وی در سال 1329 ه.ش از دانشگاه تهران مدرک لیسانس رشته ادبیات و زبان فارسی را دریافت کرد و پس از آن در اردیبهشت 1337 ه.ش در رشته زبان و ادبیات فارسی دکتری گرفت. وی از سال 1337 ه.ش تدریس در دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز را آغاز کرد و سال ‌ها ریاست دانشکده ادبیات آن دانشگاه را بر عهده داشت. وی در 1 مرداد سال 1343 ه.ش به موجب حکم ابلاغی از طرف وزارت فرهنگ به درجه استادی رسید و در اواسط همان دهه موسسه -‌تاریخ و فرهنگ ایران- که به دانشگاه آذرآبادگان وابسته بود را بنیان ‌گذاری نمود. مرتضوی در 12 شهریور 1356 ه.ش ریاست دانشگاه -تبریز- -آذرآبادگان آن زمان- را به عهده گرفت و پس از انقلاب اسلامی به دلیل وقوع حوادثی تدریس خود را در دانشگاه تعطیل کرد و به تحقیق و تفحص در زمینه های ادبی پرداخت. از جمله تالیفات این پژوهشگر می توان به کتاب -مکتب حافظ یا مقدمه بر حافظ شناسی- که مرجع حافظ شناسی است- اشاره کرد. تربیت دانشجویان پژوهشگر و انتشار مجله پژوهشی دانشکده ادبیات تبریز- تالیف ‌ها و ترجمه‌ های ادبی و… چندی از فعالیت های مرتضوی بوده است.

آثار و تالیفات

از جمله آثار تالیفی او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

تحقیق درباره دوره ایلخانان- ۱۳۴۱
مکتب حافظ یا مقدمه بر حافظ‌شناسی- ۱۳۴۴.
فردوسی و شاهنامه- ۱۳۶۹
مسایل عصر ایلخانان- ۱۳۳۷ با تجدیدنظر ۱۳۷۰
زبان دیرین آذربایجان- ۱۳۶۰
چراغ نیمه‌مرده -مجموعه شعر- ۱۳۳۳.

منوچهر مرتضوی
منوچهر مرتضوی

آثار مرتبط با منوچهر مرتضوی

پس از درگذشت منوچهر مرتضوی- برخی از دوستان و شاگردان وی به پاس قدردانی از زحمات او و در پی شناساندن این محقق و حافظ شناس برجسته- به تالیف آثار مکتوبی در مضامین احوال و خلقیات و فعالیت های ادبی مرتضوی- دست زدند. از جمله آثار مکتوب- علاوه بر تالیف کتاب می توان به مقاله هایی که به توصیف مرتضوی پرداخته هم اشاره کرد که از آن جمله مقاله تاملی بر زندگی و آثار حافظ‌ شناس برجسته معاصر پروفسور منوچهر مرتضوی است که نوشته -محمدتقی سبک ‌دل- و چاپ شده در فصلنامه علمی-تخصصی سورستان می باشد. ارمغان منوچهری مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی دست به انتشار کتابی با عنوان – ارمغان منوچهری- زد. این کتاب شامل مقالات تعدادی از استادان بزرگ زبان و ادب فارسی و بعضی از شاگردان مستقیم یا با واسطه منوچهر مرتضوی است که از احوال و آثار وی را تا بعضی مقالات تحقیقی در زمینه ادب و تاریخ را در بر می گیرد. این کتاب شامل بخش هایی چون احوال و آثار- مقالات اهدایی به استاد- گزیده ای از آثار و اشعار استاد و اسناد و عکس ها می باشد که تصویری نسبتا جامع از زندگی علمی و علایق پژوهشی منوچهر مرتضوی را نشان می دهد. این کتاب را -توفیق هاشم پور سبحانی- -از استادان زبان و ادبیات فارسی- در مرداد 1392 ه.ش- توسط انتشارات مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی به چاپ رساند. یادنامه منوچهر مرتضوی درپی درگذشت مرتضوی- در تیر 1389 ه.ش و به پیشنهاد -سید محمد تقی علوی- -رییس وقت دانشگاه تبریز- و به کوشش -محمد طاهری خسروشاهی- یادنامه ای برای وی تدوین یافت. این یادنامه که با عنوان -سایه سرو سهی- از سوی انتشارات ستوده تبریز و با همکاری دانشگاه تبریز انتشار یافت و در شهریور 1391 ه.ش در مرکز فرهنگی شهر کتاب رونمایی شد. این اثر شامل پنج بخش: درباره استاد- شعر- مقاله- سخنرانی و برخی اسناد و تصاویر می باشد که به شناخت آثار و بررسی زندگی علمی وی پرداخته است.

مرتضوی در کلام دوستان و شاگردانش

در مراسم رونمایی از یادنامه منوچهر مرتضوی که در شهریور 1391 ه.ش برگزار شده بود- دوستان و همکاران مرتضوی در خصوص خصایص و احوال او به سخنرانی پرداختند. -محمد علی موحد- -مورخ و پژوهشگر تاریخ و فرهنگ ایران و مصحح نامدار- در خصوص مرتضوی گفت: -…گذشته از مقام علمی و استادی که داشتند به لحاظ فضایل اخلاقی- تقوی و وارستگی در میان اماثل و اقران ممتاز بود…- در مراسم رو نمایی از یادبود مرتضوی- -فتح الله مجتبایی- – نویسنده تاریخ و فرهنگ ایران- استاد دانشگاه- در خصوص زندگی و آثار مرحوم مرتضوی به سخنرانی پرداخت و گفت: -…مرتضوی بسیار منزوی- گوشه گیر و دیرآشنا بود و رخنه کردن در وجود او بسیار دشوار می ¬نمود- اما من همیشه دوست داشتم با او آشنایی داشته باشم و این مهم در بهار سال 1330 ه.ش که -ملک الشعرا بهار- فوت شد و بنا شد ما مجلس یادبودی برای او بگیریم- رخ داد…- او پس از آن که در خصوص آراستگی ظاهر و فروتنی مرتضوی تعریف کرد- به حس عمیق ایران دوستی اشاره کرد و گفت: -…او به شدت با آن چه که با ایران دوستی منافات داشت- مقابله می کرد…- -حسن انوری- -فرهنگ نویس و حافظ پژوه- که از شاگردان مرتضوی بود- در خصوص او با اشاره به توانایی اش در خطابه به ویژگی کمتر بیان شده از او اشاره کرد و اظهار داشت که وی کارهایش را به طور کامل و تمام عیار انجام می داد. – اصغر دادبه- -استاد ادبیات و حافظ شناس- با اشاره به ایران دوستی و توجه و علاقه مرتضوی به زبان و هویت ایرانی گفت: -…بسیاری از محرومیت های دکتر مرتضوی به خاطر ایران دوستی اش بود- ایران دوستی که در تمام عمر بر سر آن ایستاد و شاهکارش هم همین بود…- همچنین -توفیق هاشم پور سبحانی- -از استادان زبان و ادبیات فارسی- در خصوص مرتضوی که هم استاد و هم از دوستان نزدیک او بود به تبحر او در زمینه تدریس درس هایی که می داد و همچنین تسلط به زبان آذربایجانی اشاره کرد و در ادامه گفت: -… درباره تیاتر و … تالیف دارند. شیفته تاریخ بیهقی بودند و … اما به هر حال در حافظ شناسی شهره بودند…- در مراسم بزرگداشت منوچهر مرتضوی که در مهرماه 1393 ه.ش در محل انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار گردید- -سید کاظم موسوی بجنوردی- -فعال سیاسی و بنیان گذار دایره ‌المعارف بزرگ اسلامی- در خصوص مرتضوی این چنین گفت: -…این استاد فرزانه در ضمن چهره مظلومی هم بود. او حتی در قبیله خود تا حدودی مورد ستم قرار گرفت. به این دلیل که او با تفکر علمی و با حق گویی توانست در برابر کج اندیشی و سو فهم‌ هایی که در بین گروه اندکی وجود داشت بایستد و از انصاف علمی خارج نشود…-

اهدا کتابخانه مرتضوی به دایره ‌المعارف بزرگ اسلامی

-سید کاظم موسوی بجنوردی- -فعال سیاسی و بنیان گذار دایره ‌المعارف بزرگ اسلامی- درباره نحوه اهدای کتابخانه مرتضوی به دایره‌ المعارف بزرگ اسلامی گفت: -…ایرج مرتضوی که به لحاظ اخلاق و چهره شبیه پدر و استاد دانشکده‌ ای در پاریس هستند- مجموعه کتابخانه استاد را به مرکز دایره المعارف هدیه کردند. مجموعه هایی که در مرکز است به 82 مجموعه اهدایی رسیده است و من تقریبا این اقبال را بی سابقه می‌ دانم- مدت 8 سال کتابخانه ملی بودم و ندیده ‌ام که علما چنین استقبالی را از اهدای کتاب داشته باشند…مجموعه استاد مرتضوی با چنین اعتقاد و با توصیه -ایرج افشار- و با همت -ایرج مرتضوی- به مرکز آمد که سه هزار دویست جلد بود…-

منوچهر مرتضوی
منوچهر مرتضوی

جایزه سالانه منوچهر مرتضوی

در پی رو نمایی از یادنامه منوچهر مرتضوی مراسمی برگزار شد که در آن مراسم- -محمد خانی- -معاون فرهنگی شهر کتاب- از اهدای جایزه سالانه -دکتر منوچهر مرتضوی- خبر داد. در این مراسم که در شهریور 1391 ه.ش بود- مقرر شد که از سال 1392 هرسال- همزمان با سالگرد درگذشت مرتضوی- به بهترین کتاب و بهترین مقاله درباره حافظ جایزه ای اهدا شود. وی افرادی چون: -محمد علی موحد- -رشید عیوضی- -اصغر دادبه- -بها الدین خرمشاهی- -نصرالله امامی- و -باقر صدری نیا- را که همگی از استادان و پژوهشگران برجسته زبان و ادبیات فارسی هستند را به عنوان هیات داوران این مراسم معرفی کرد.

وفات

دکتر منوچهر مرتضوی درساعت ۳۰/۱۱ صبح روز چهارشنبه نهم تیر ۱۳۸۹ در ۸۱ سالگی بر اثر بیماری و کهولت سن در تبریز درگذشت در مقبره الشعرای همان شهر به خاک سپرده شد. او در وادی رحمت تبریز و درکنار همسرش آرام گرفت. یادنامه منوچهر مرتضوی تحت عنوان -سایه سرو سهی- توسط محمد طاهری خسروشاهی از پژوهشگران دانشگاه تبریز منتشر شده‌است.

 

منبع :

پرشن گرام

tabrizpedia.info

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

خسرو شاهانی

خسرو شاهانی – Khosrow Shahani

خسرو شاهانی طنزنویس- داستان‌نویس و خبرنگاری بود که با نشریاتی همچون توفیق- فکاهیون- گل آقا …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یک × چهار =