خانه / فلسفه / اگزیستانسیالیسم / مصطفی ملکیان – Mostafa Malekian

مصطفی ملکیان – Mostafa Malekian

مصطفی ملکیان
مصطفی ملکیان

مصطفی ملکیان فیلسوف و روشنفکر ایرانی است- بخش عمده پژوهش‌های او در حوزه اخلاق- دین- فلسفه دین- اگزیستانسیالیسم- روان‌شناسی- علوم انسانی- روش تحقیق و روشنفکری است- پروژه ی عقلانیت و معنویت پروژه مهم اوست- او از منتقدان روشنفکری دینی است

زندگی مصطفی ملکیان

مصطفی ملکیان اندیشمند- نویسنده-‌ مترجم و ویراستار متون اخلاقی و دینی سال ۱۳۳۵ در شهرضای استان اصفهان متولد شد. مصطفی ملکیان- تحصیل در رشته مهندسی مکانیک را در دانشگاه تبریز به سال ۱۳۵۲ آغاز کرد- اما دغدغه‌های فلسفی و کلامی باعث شد وی رشته مهندسی را رها کند و به سراغ فلسفه برود. او تحصیل در حوزه و دانشگاه را هم‌زمان پی گرفت. ملکیان به گفته خودش- در مهر ماه سال ۱۳۵۸ وارد حوزه علمیه می‌شود و در سال ۱۳۷۷ حوزه را ترک می‌کند.

ملکیان در سال ۱۳۶۵ در رشته فلسفه موفق به اخذ مدرک لیسانس شد و با اینکه تنها یک گام تا دفاع از پایان‌نامه کارشناسی ارشد فلسفه اسلامی دانشگاه تهران فاصله داشت از ادامه تحصیل انصراف داد. سپس به قم رفت و سالیانی نیز به تحصیل در حوزه علمیه قم پرداخت. در قم از درس کسانی چون عبدالله جوادی آملی- محمدتقی مصباح یزدی- حسن حسن‌زاده آملی- یحیی انصاری شیرازی و سید رضا بهاالدینی و آقای ستوده بهره برد. وی مدتی در موسسه امام خمینی مشغول تحصیل و تدریس بود. ویرایش کتاب جامعه و تاریخ اثر محمدتقی مصباح یزدی از نتایج این همکاری است.

وی مدت ده سال از نزدیک با محمدتقی مصباح یزدی همکاری داشته‌است و تنها بخشی از کتاب -علم النفس- اسفار را نزد محمدتقی مصباح یزدی فراگرفته است. ایشان بیشتر نزد عبدالله جوادی آملی شاگردی کرده‌است.

او در سال‌های دهه هشتاد به تدریس فلسفه در مراکز پژوهشی قم از جمله دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم و برخی از دانشگاه‌های تهران پرداخته و تاکنون چندین پایان‌نامه دانشگاهی با راهنمایی یا مشاوره او در دانشگاه تهران- دانشگاه تربیت مدرس- دانشگاه امام صادق- دانشگاه قم و موسسه امام خمینی- تدوین شده‌است. روش وی در طرح مسایل فلسفی- تحلیلی و در محتوا وجودگرایانه است.

در دهه هفتاد که نشریه -نقد و نظر- توسط دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم منتشر شد- ملکیان نقشی تعیین‌کننده در آن داشت. -کیان- انعکاس‌دهنده نظرات روشنفکران دینی متمایل به فلسفه تحلیلی و -نقد و نظر- تریبون نواندیشان دینی متمایل به فلسفه قاره‌ای بود. در کیان عبدالکریم سروش محوریت داشت و در نقد و نظر محوریت با مصطفی ملکیان بود.

ملکیان در اردیبهشت ۱۳۸۹ در سخنرانی ای تحت عنوان -عقلانیت و معنویت پس از ده سال- در دانشگاه تهران به تشریح نظریه خود پرداخت. او تا بهار ۱۳۹۱ مشغول تدریس در کلاس‌های آزاد موسسات خصوصی مثل موسسه پرسش- موسسه پنجره حکمت بود. در اواخر بهار ۱۳۹۱- با اعلام خبر بیماری او- کلاس‌هایش موقتا تعطیل شدند. ملکیان در آبان‌ماه ۱۳۹۱- در رثای احمد قابل سخن گفت. او در ۲۶ اسفند ۱۳۹۱- طی یک سخنرانی در موسسه فرهنگی سروش مولانا- طرحی پژوهشی با مسایلی همچون -اخلاقی زیستن یعنی چه؟ -چرا باید اخلاقی زیست؟ -دیگران را چگونه اخلاقی کنیم؟ و … معرفی کرد. ملکیان از شهریور ۱۳۹۲ مجددا فعالیت‌های خود را اعم از تدریس و سخنرانی آغاز کرد.

مجله -مهرنامه- در شماره ۳۲ -آذر ۱۳۹۲- خود با انتشار متن گفتگویی با ملکیان زیر عنوان -ملکیان پنجم- به این سوال پاسخ گفت که -چگونه مصطفی ملکیان از بنیادگرایی- سنت‌گرایی- تجددگرایی و اگزیستانسیالیسم عبور کرد و به نظریه عقلانیت و معنویت رسید؟- در این مصاحبه سیر تحول اندیشه وی در پنج مرحله- تبیین شده بود.

مصطفی ملکیان
مصطفی ملکیان

تحصیلات و مدارک علمی

لیسانس رشته فلسفه
تحصیل علوم حوزوی در حوزه علمیه قم

مسیولیت ها و مقام ها

تدریس در موسسه امام خمینی-ره-
تدریس فلسفه در مراکز پژوهشی قم و تهران و …

زندگی شخصی

وی متاهل و همسرش سیمین صالح می باشد.

در زمستان ۱۳۹۱- مطالبی راجع به ازدواج و فرزندآوری به نقل از ملکیان در اینترنت منتشر شد. بر اساس این مطالب که ظاهرا یکی از شاگردان ملکیان بر پایه سخنان شفاهی او نقل کرده بود- ملکیان به چند دلیل- ازدواج را اخلاقا ناروا دانسته بود و در صورت برآورده نشدن سه شرط فرزندآوری را هم به مانند ازدواج خلاف اخلاق می‌داند.

انتشار این مطالب باعث ایجاد بحث‌ها و انتقادات گوناگونی شد. حسین دباغ در مقاله‌ای- بر پایه همین مطالب نامنقح- به نقد دیدگاه ملکیان درباره ازدواج و فرزندآوری پرداخت.

مدتی بعد- ملکیان در گفتگو با ابوالقاسم فنایی اظهار داشت که این مطالب به صورت دقیق نقل نشده‌اند و او بنا دارد در آینده- نظرات مکتوب و منقح خود را درباره این مسیله منتشر کند. پس از این بحث‌ها- ملکیان در مصاحبه‌ای کوتاه نظرات خود را درباره ازدواج مطرح و از بدفهمی‌های ایجاد شده رفع ابهام کرد. فایل صوتی این مصاحبه در اینترنت هم منتشر شد.

نقد دیدگاه‌های دیگران

ملکیان در آثار و مصاحبه‌های مختلف به بیان دیدگاه‌های خود درباره افرادی مثل جواد طباطبایی- مرتضی مطهری- علی شریعتی- داریوش شایگان و محمدعلی اسلامی ندوشن و عبدالکریم سروش و مجتهد شبستری پرداخته که طرح این نظرات گاهی نیز جنجال‌برانگیز بوده‌است. ملکیان- روشنفکری دینی را مفهومی پارادوکسیکال می‌داند.

اهمیت ترجمه

ملکیان ترجمه را در صورتی که کار مترجم کیفیتی پذیرفتنی داشته باشد- بزرگ‌ترین خدمت به فرهنگ جامعه دانسته و تک آوایی را از جمله آفاتی می‌داند که به جامعه ما لطمه‌های زیادی زده‌است.

تاکید بر ساده زیستی

ملکیان با تاثیرپذیری از فیلسوف آمریکایی قرن ۱۹ هنری دیوید ثورو در سال‌های اخیر تاکید فراوانی بر ساده زیستی داشت. اندیشه‌های ساده زیستانه ثورو و امرسون و والت ویتمن- به نحو عمیقی او را تحت تاثیر قرار داده‌است.

مصطفی ملکیان
مصطفی ملکیان

آثار ملکیان

این فهرست شامل آثار ملکیان اعم از تالیف و ترجمه و ویرایش است:

تالیف

-سنت و سکولاریسم- مصطفی ملکیان- عبدالکریم سروش- محمد مجتهدشبستری- محسن کدیور- تهران: صراط
مهر ماندگار: مقالاتی در اخلاق شناسی- مصطفی ملکیان- تهران: نگاه معاصر
مشتاقی و مهجوری: گفتگو در باب فرهنگ و سیاست- ملکیان- تهران: نگاه معاصر
حدیث آرزومندی: جستارهایی در عقلانیت و معنویت-  ملکیان- تهران: نگاه معاصر
راهی به رهایی: جستارهایی در باب عقلانیت و معنویت- ملکیان- تهران: نگاه معاصر
تاریخ فلسفه غرب -مجموعه درس‌های ملکیان- ویراسته سعید عدالت‌نژاد- چهار جلد- قم: انتشارات دفتر همکاری حوزه و دانشگاه- ۱۳۷۷
گفتگو درباره عقلانیت و نوگرایی- ملکیان- پرویز رجبی- سیدحسین نصر- جان اسپوزیتو- محمدعلی اسلامی ندوشن- محمدعلی همایون کاتوزیان- تهران: پایان
سه گفتگو با ملکیان: دین- معنویت و روشنفکری دینی- ملکیان- تهران: پایان
معنای زندگی -مجموعه مقالات- ملکیان -ویراستار- اعظم پویا -گردآورنده– تهران: ادیان
اخلاق باور- مصطفی ملکیان- تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی
آرای اخلاقی و سیاسی مک اینتایر- ملکیان- تهران- بقعه
تقدیر ما تدبیر ما- سعید حجاریان و ملکیان- تهران- نگاه معاصر
در ره‍گ‍ذار ب‍اد و ن‍گ‍ه‍ب‍ان لال‍ه- ملکیان- تهران- نگاه معاصر
ف‍ق‍ر ت‍ف‍ک‍ر و م‍ت‍ف‍ک‍ران ف‍ق‍ی‍ر- محمدرضا اسدی- ملکیان -مصاحبه‌شونده- ت‍ه‍ران: ان‍دی‍ش‍ه‌ام‍روز
ب‍ان‍گ آب: دری‍چ‍ه‌ای ب‍ه ج‍ه‍ان‌ن‍گ‍ری م‍ولان‍ا- س‍وداب‍ه ک‍ری‍م‍ی- با گفتاری از ملکیان- ن‍ش‍ر ش‍ور
دین و معنویت و روشنفکری دینی- سه گفتگو با ملکیان- نشر پایان

ترجمه

نظریه اخلاقی کانت- بروس اونی-  ملکیان -مترجم- علیرضا آل بویه -مترجم- قم: بوستان کتاب قم- ۱۳۸۱
اخلاق زیست‌محیطی- لویی پویمان- ملکیان -مترجم- محسن ثلاثی -مترجم- عباس مخبر -مترجم– محمد قاید -مترجم– مژده دقیقی -مترجم– هادی غبرایی -مترجم- منصوره شجاعی -مترجم- مهدی داودی -ویراستار- تهران: توسعه
سیری در سپهر جان: مقالات و مقولاتی در معنویت- ملکیان -مترجم- تهران: نگاه معاصر
فلسفه اخلاق -مجموعه مقالات- تامس نیگل- لودویک ویتگنشتاین- پل تیلیش- ریچارد رورتی- تیودور آدورنو- ادموند پینکافس- فیلیپ نمو- محمدرفیع محمودیان- کریستین کرسگارد- دیوید مکناوتون- ویلیام فرنکنا- ریچارد برانت- رویزن مک دوناف- جرالد دورکین- ادوارد آروین- محبوبه مهاجر -مترجم- مراد فرهادپور -مترجم- مصطفی ملکیان -مترجم– سعید ناجی -مترجم- مهدی معین زاده -مترجم- امیر دیوانی -مترجم- محسن جوادی -مترجم- محمود فتحعلی -مترجم- یوسف اباذری -مترجم- هاله لاجوردی -مترجم- سیدعلی مرتضویان -مترجم- سعید عدالت نژاد -مترجم- سیدحمیدرضا حسنی -مترجم- سیدامیر اکرمی -مترجم- شهرام پرستش -مترجم– مالک حسینی -مترجم- تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
-پل تیلیش- جی هی وود توماس- ملکیان -مترجم- فروزان راسخی -مترجم-تهران: نگاه معاصر- ۱۳۸۲
تنوع دین در روزگار ما: دیداری دوباره با ویلیام جیمز- چارلز تیلور- مصطفی ملکیان -مترجم- تهران: شور
-گابریل مارسل- سم کین- ملکیان -مترجم– تهران: نگاه معاصر- ۱۳۸۲
نگریستن از ناکجا به هرکجا
شبکه باور- ویلاردون ارمن کواین- مصطفی ملکیان -مترجم- امیر دیوانی -مترجم- محمدحسین صبوری -مترجم– تهران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران -سروش- ۱۳۸۲
نگاهی به فلسفه اخلاق در سده بیستم- استیون داروال- آلن گیبارد- پیتر ریلتن-  ملکیان -مترجم- تهران: سهروردی- ۱۳۸۱
لودویگ ویتگنشتاین: ربط فلسفه او به باور دینی- ویلیام دانالد هادسن- ملکیان -مترجم- تهران: نگاه معاصر
-سیمون وی- استیون پلنت- ملکیان -مترجم- فروزان راسخی -مترجم- تهران: نگاه معاصر- ۱۳۸۲

ویرایش

دین و نگرش نوین- والترترنس استیس- احمدرضا جلیلی -مترجم-  ملکیان -ویراستار- تهران: حکمت
حقوق بشر: رویکردی میان رشته‌ای- مایکل فریمن- محمد کیوانفر -مترجم- ملکیان -ویراستار- تهران: هرمس
الفبای آگاهی: تبیین و تحلیل مراحل و سطوح آگاهی- پیمان آزاد- ملکیان -ویراستار- تهران: بیدگل
معنای متن: پژوهشی در علوم قرآن- نصرحامدابوزید- مرتضی کریمی نیا -مترجم- مصطفی ملکیان -ویراستار- تهران: طرح نو
حکمت مردان صحرا: سخنانی از راهبان صحرانشین سده چهارم میلادی- تامس مرتن- فروزان راسخی -مترجم- مصطفی ملکیان -ویراستار- تهران: نگاه معاصر
تشبه به مسیح- توماس آکمپیس- سایه میثمی -مترجم- مصطفی ملکیان -ویراستار- تهران: هرمس
مفهوم ایمان در کلام اسلامی- توشی هیکو ایزوتسو- زهرا پورسینا -مترجم- مصطفی ملکیان -ویراستار- تهران: سروش
افعال گفتاری: جستاری در فلسفه زبان- جان سرل- محمدعلی عبداللهی -مترجم- مصطفی ملکیان -ویراستار- تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
دیتریش بونهوفر- ادوین هانتن رابرتسن- منصور معتمدی -مترجم- مصطفی ملکیان -ویراستار- تهران: حقیقت
-دنیایی را تصور کن که …: فلسفه به زبان ساده- بریژیت لابه- میشل پوش- پروانه عروج نیا -مترجم- مصطفی ملکیان -مقدمه- تهران: آسمان خیال
مادر- هلن اکسلی- سیمین صالح -مترجم- مصطفی ملکیان -ویراستار- جوینا کیدنی -نقاش- تهران: آسمان خیال- نقد قلم
لبخند- سیمین صالح -مترجم– مصطفی ملکیان -ویراستار- هلن اکسلی -گردآورنده– جوینا کیدنی -نقاش– تهران: آسمان خیال- نقد قلم
امید! رویا!- سیمین صالح -مترجم– مصطفی ملکیان -ویراستار- مهدیه بهرامی -گرافیست- هلن اکلی -گردآورنده– جوینا کیدنی -تصویرگر- تهران: آسمان خیال- نقد قلم
مرگ و جاودانگی: مقالاتی از هیوم- راسل- فلو- افلاطون- هیک و الن -همراه با نقدی گذرا- سیدمحسن رضازاده -مترجم- مصطفی ملکیان -ویراستار- تهران: سهروردی- ۱۳۸۴
تجربه دینی- توماس ریچارد مایلز- جابر اکبری -مترجم- مصطفی ملکیان -ویراستار- رحیم ریوفت -ویراستار– تهران: سهروردی- ۱۳۸۴
تسلای فلسفه- بویتیوس- سایه میثمی -مترجم- مصطفی ملکیان -ویراستار- تهران: نگاه معاصر- ۱۳۸۵
عشق الاهی در عرفان اسلامی: تعالیم غزالی و دباغ- بنیامین آبراهاموف- مرضیه شریعتی -مترجم- مصطفی ملکیان -ویراستار- تهران: نگاه معاصر
سیطره خیر- آیریس مرداک- شیرین طالقانی -مترجم- مصطفی ملکیان -مقدمه– تهران: شور
درآمدی جدید به فلسفه اخلاق- هری گنسلر- حمیده بحرینی -مترجم– مصطفی ملکیان -ویراستار– تهران: آسمان خیال- نقد قلم
چگونه دنیا را متحد کنیم؟ اخلاق برای کودکان و نوجوانان- بریژیت لابه- میشل پوش- پروانه عروج نیا -مترجم– مصطفی ملکیان -مقدمه– تهران: آسمان خیال- نقد قلم
حیات معنوی از دیدگاه عرفان مسیحی: حقایق والای معنوی برای زندگی هر روزه- اولین آندرهیل- سیمین صالح -مترجم– مصطفی ملکیان -ویراستار– تهران: شور
-زبان اخلاق- نوشته ریچارد مروین هیر- امیر دیوانی -مترجم– مصطفی ملکیان -ویراستار–انتشارات کتاب طه -قم-
م‍ف‍ه‍وم ای‍م‍ان در ک‍لام اس‍لام‍ی- ت‍وش‍ی ه‍ی‍ک‍و ای‍زوت‍س‍و- زه‍را پ‍ورس‍ی‍ن‍ا -مترجم– مصطفی ملکیان -مقدمه– انتشارات سروش
فلسفه اخلاق. ویلیام فرانکنا- هادی صادقی -مترجم– مصطفی ملکیان -ویراستار– ق‍م: ک‍ت‍اب طه
مبانی اخلاق- جرج ادوارد مور. غلامحسین توکلی -مترجم– مصطفی ملکیان -ویراستار– نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
گوهر و صدف عرفان اسلامی- فریتیوف شووان- مینو حجت -مترجم– مصطفی ملکیان -مقدمه-
اعترافات قدیس آگوستین- سایه میثمی -مترجم– مصطفی ملکیان -ویراستار-
در باب هستی و ذات- توماس آکویینی- فروزان راسخی -مترجم– مصطفی ملکیان -ویراستار-
عرفان اسلامی چیست- مارتین لینگز- فروزان راسخی -مترجم– مصطفی ملکیان -ویراستار-
نامه به یک کشیش- سیمون وی- فروزان راسخی -مترجم– مصطفی ملکیان -ویراستار-
در پی معنا- تامس نیگل- سعید ناجی -مترجم– مهدی معین زاده -مترجم– مصطفی ملکیان -ویراستار– نشر هرمس
هوش- عقل و قوای ذهنی- پیمان آزاد -مترجم– مصطفی ملکیان -ویراستار– نشر بیدگل
وحدت وجود به روایت ابن عربی و مایستر اکهارت- قاسم کاکایی- مصطفی ملکیان -مقدمه– نشر هرمس

بازنشر آثار

آثار مصطفی ملکیان توسط برخی از سازمان‌ها در ایران بازنشر شده است. موسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان مقاله‌ او درباره روش شناسی مطالعات مقایسه‌ای عرفان را بازنشر کرده است. مقاله او درباره تحلیل ایدیولوژی سیاسی توسط کنسرسیوم محتوای ملی در سال ۱۳۹۶ بازنشر شد. سایت مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی مقاله او با عنوان -چرا برای حال زندگی نمی‌کنیم- را در سال ۱۳۹۳ بازنشر کرد. او در این مقاله درباره فلسفه خوشبختی و معیارهای آن نوشته است. او همچنین تفاوت خوشی زندگی و خوبی زندگی را که اولی یک بحث روانشناختی است در حالی که دومی یک بحث اخلاقی است را تبیین کرده است. از دیگر مواردی که مصطفی ملکیان در این مقاله مورد بحث قرار داده مولفه‌های خوشی در زندگی است که ارتباط آن را با اخلاق مورد بحث قرار داده است.

نقل قول و خاطرات:
مصطفی ملکیان :

من نه دل نگران سنتم- نه دل نگران تجدد- نه دل نگران تمدن- نه دل نگران فرهنگ و نه دل نگران هیچ امر انتزاعی از این قبیل. من دل نگران انسان‌های گوشت و خون داری هستم که می‌آیند- رنج می‌برند و می‌روند. سعی کنیم که اولا: انسان‌ها هرچه بیشتر با حقیقت مواجهه یابند- به حقایق هرچه بیشتری دست یابند- ثانیا هرچه کمتر درد بکشند و رنج ببرند و ثالثا هرچه بیشتر به نیکی و نیکوکاری بگرایند و برای تحقق این سه هدف از هرچه سودمند می‌تواند بود بهره‌مند گردند- از دین گرفته تا علم- فلسفه- هنر- ادبیات و همه دستاوردهای بشری دیگر.
ملکیان در سخنرانی خود با عنوان عقلانیت و معنویت که در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۹ در دانشگاه تهران- برگزار شد- پس از اینکه در مورد طرح عقلانیت و معنویت -مطالبی را ارایه کرد- همین تعبیر را در مورد عقلانیت و معنویت هم به کار برد: -عقلانیت و معنویت هم نباید بت جدیدی بشوند. همه چیز باید در استخدام انسان- برای کاستن از درد و رنجهایش باشد.-

 

منبع :

سیتی تومب

همشهری آنلاین

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

عبدالجواد فلاطوری

عبدالجواد فلاطوری – Abdoldjavad Falaturi

عبدالجواد فلاطوری پژوهشگر ایرانی حوزه فلسفه بود- وی بنیان‌گذار کتابخانه شیعی در دانشگاه کلن آلمان …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

20 + 3 =