خانه / ادبیات / نویسندگان / محمدرضا حکیمی – Muhammad Reza Hakimi

محمدرضا حکیمی – Muhammad Reza Hakimi

محمدرضا حکیمی
محمدرضا حکیمی

محمدرضا حکیمی متفکر- نویسنده ایرانی و اسلامی که از وی با عناوینی چون -علامه- -استاد- و -فیلسوف عدالت- یاد می‌شود- کتاب الحیاه وی در رابطه با اقتصاد اسلامی از شهرت و اعتبار خاصی در جهان اسلام برخوردار شده‌است وی از مجددان مکتب معارفی خراسان مشهور به مکتب تفکیک است که معتقد به جدایی دین از فلسفه و عرفان است

زندگی محمدرضا حکیمی

محمدرضا حکیمی در فروردین ۱۳۱۴ شمسی -۱۳۵۴ قمری- در مشهد مقدس زاده شد. پدرش عبدالوهاب- که از یزد به مشهد مهاجرت کرده بود- از معتمدین و محترمین بازار مشهد بود.
محمدرضا حکیمی پس از گذراندن دوران دبستان- به حوزه علمیه -نواب- وارد شد و در میان هم‌درسان خویش- خوش درخشید. به زودی در بسیاری از شاخه‌های علوم حوزوی و معارف دینی- -مرجع تحقیق- طلاب جوان و کثیری از دانشجویان و جوانان در بیرون از حوزه گردید. از محضر عالمانی عامل همچون ادیب نیشابوری- آیت‌الله حاج سید محمدهادی میلانی- شیخ هاشم و شیخ مجتبی قزوینی- حاج میرزا احمد مدرس- شیخ غلامحسین محامی بادکوبه‌ای و… کسب علم کرد و با بزرگانی همچون علامه امینی- سید ابوالحسن حافظیان- شیخ علی اکبر الهیان و… مانوس شد. شیخ آقا‌بزرگ تهرانی- در سال 1380 قمری ـ هنگامی که حکیمی جوان- حدود 23 سال داشت به ایشان اجازه روایت و نقل حدیث داد و این- افتخاری بس سترگ است. فرزانه خراسان- سال‌ها در انجمن‌های ادبی -فردوسی- و -قهرمان- حضور یافت و با اکابر فرهنگ و ادب- یار گشت. در -مرگ‌آباد تحجر و مقدس‌مآبی- -سرود جهشها- را آفرید و در پهنه‌های شب‌گون بیداد- -آوای روزها- را پدید آورد. نثر شورانگیز او بی‌تردید- از نمونه‌های فاخر نثر فارسی معاصر است که حیرت و تحسین اهل نظر را به همراه داشته است. قصاید فاخر استاد به زبان تازی- از دانش گسترده و توانایی فوق‌العاده ایشان حکایت می‌کند. قصایدی که علامه‌ی سمنانی- ادیب نیشابوری- بدیع‌الزمان فروزانفر و دیگران را به اعجاب و آفرین واداشت. ادیب نیشابوری- حکیمی 19 ساله را -متنبی جوان- لقب داد و استاد فروزانفر- او را در سراسر دانشگاه‌های ایران- بی‌همال معرفی کرد. مهدی اخوان ثالث در مجموعه -ارغنون- نخستین اثر منتشرشده‌ی خویش ـ شعری را به -سربدار امروز خراسان- محمدرضا حکیمی- تقدیم کرد و -مهرداد اوستا- در قصیده -سلام به خراسان- او را چنین ستود‎:

‎‎در گلشن کلام -حکیمی- بین                              آیــات رشـک حکمـت یـونـان را

محمدرضا حکیمی- پیوسته در آثار خویش از شاعران متعهد شیعه هم‌چون کمیت بن زید اسدی- دعبل بن علی خزاعی- ابوفراس حمدانی- سید حمیری و… تجلیل کرده و یاد نام‌آوران شعر پارسی را که در آفاق حماسه و اقدام- ارزش‌بانی کرده‌اند- گرامی داشته است. شیوه ایشان در مصاحبت با ادیبان و اهل هنر- یادآور سیره عالمانی چون شیخ مفید- سید رضی- سید مرتضی- شیخ ابوالنضر عیاشی- شیخ طوسی- بحرالعلوم و… است در مجالست و دوستی با این طایفه. استاد حکیمی با شاعران بزرگی همچون مرحوم عماد خراسانی- مرحوم غلامرضا قدسی- مرحوم امیری فیروزکوهی- مرحوم شهریار- نعمت‌الله آزرم و… نیز دوستی داشت. مراسلات استاد با مفاخری نظیر علامه امینی- دکتر احمد مهدوی دامغانی- دکتر سید حسین نصر- پروفسور فضل‌الله رضا و… خواندنی و درس‌آموز است‎.

‎‎فرزانه خراسان را از معاشرت با علامه جلال‌الدین همایی- دکتر محمد معین- پروفسور حسابی- آیت‌الله طالقانی- شهید دکتر بهشتی- آیت‌الله شهید مطهری- علامه محمدتقی جعفری- استاد محمدتقی شریعتی- پروفسور عبدالجواد فلاطوری- دکتر احمد آرام و… خاطراتی شیرین است. ایشان در سال 1349- با یاری و مساعدت دوستی دیرین- مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی- یادنامه‌ای سترگ در تجلیل از صاحب الغدیر فراهم آورد. تعلیقات استاد بر کتاب‌هایی نظیر -اسلام در ایران- اثر -پطروشفسکی– -تاریخ فلسفه در جهان اسلامی- تالیف -حنا‌الفاخوری- و -خلیل‌الجر- -سیری در اندیشه‌ی سیاسی عرب- تالیف -دکتر حمید عنایت- و…- نشان‌دهنده جایگاه رفیع ایشان در شناخت تاریخ- فلسفه و اصول نقادی است. سروده‌های استاد در قالب‌های غزل- قصیده- مسمّط و نیمایی- در ردیف برترین و ماندگارترین آثار ادبی است که امید است هرچه زودتر منتشر شود و در دسترس علاقه‌مندان- قرار گیرد‎.

‎‎چنانکه پیش از این نیز یاد کردیم- محمدرضا حکیمی از معدود شاعرانی است که -ذواللسانین- است یعنی به دو زبان فارسی و تازی- طبع‌آزمایی کرده است. تاکنون فاضلی را ندیده‌ایم که به شان رفیع استاد- در علم و اخلاق و ادب و معرفت- معترف نباشد- چه در میان عالمان دینی و چه در میان استادان و متفکران دانشگاهی. مروری بر وصیت شرعی دکتر شریعتی به ایشان- پرده از میزان علاقه و اعتماد معلم انقلاب به حکیم خراسان برمی‌دارد. آنجا که وصیت خویش را چنین می‌آغازد: -برادرم- مرد آگاهی و ایمان- اخلاص و تقوا- آزادی و ادب- دانش و دین- محمدرضا حکیمی‎-.

‎‎نگارش دایر‌ه‌‌المعارف حدیثی -الحیاه- از جمله آثار ارزشمند محمدرضا حکیمی است که به قول ظریفی- -کار اسلام را با همه- یکسره کرد-. از این اثر پر ‌ارج که استاد با همکاری برادران خویش- شیخ محمد و شیخ علی حکیمی نگاشته- تا کنون هشت جلد به چاپ رسیده است. دوره کامل الحیاه- 14 جلد خواهد شد‎.

محمدرضا حکیمی
محمدرضا حکیمی

نامه محمدرضا حکیمی به فیدل کاسترو

قسمتی از نامه حکیمی به فیدل کاسترو به شرح زیر است

اگر بخواهیم همه تعالیم قرآن و اسلام را در دو کلمه- خلاصه کنیم- چنین می‌شود:

۱. توحید ۲. عدل

-توحید- یعنی: -تصحیح رابطه انسان با خدا-.

-عدل- یعنی: -تصحیح رابطه انسان با انسان-.

و اکنون شما به هر شناخت اسلامی یا حکم اسلامی- یعنی اسلام از جنبه‌های نظری و جنبه‌های عملی آن که نگاه کنید- هیچ چیز را خارج از دو موضوع بالا نمی‌بینید- و خوب توجه داریم که برای سعادت کامل -یعنی دنیوی و اخروی- یا به تعبیر دیگر: سعادت فانی و سعادت باقی- انسان- همین دو اصل و رعایت دقیق نظری و عملی آن – در ضمن انواع تربیتها و برنامه‌ریزیهایی که باید عملی گردد – کافی و بسنده‌است. انسان- پس از اعتقاد به خدا- با ادای تکلیف نسبت به آفریدگار خویش- در بعد ابدی کامیاب است- و پس از اعتقاد به اهمیت عدالت و اجرای آن -که آزادی معقول نیز در دل آن خفته‌است– در سعادت اجتماعی و رسیدن به زندگی سالم اجتماعی به چیزی نیازمند نیست. کدام جامعه‌ای است که در آن به فریاد قرآن- درباره توحید و عدل ترتیب اثر دهند و از سقوطهای بزرگ نرهند؟ و در هر کشور اسلامی و در هر مجتمع قرآنی که دیده شود- وضع جز این است که گفته شد. در آنجا اسم اسلام است نه رسم اسلام. درگیریها به نام اسلام است نه برای اسلام. در این گونه اجتماعات- ایمان توحیدی و عمل عدلانی از قوت و قدرت افتاده‌است- و باید – در آنجاها – فریادگران فریاد توحید و عدل سر دهند تا جامعه‌های خراب را بیدار کنند و حاکمیتهای غافل را بلرزانند. در رسالت قرآنی- دو مسیله- دو رکن بنیادین است. ۱. تربیت سالم- یعنی -فردسازی- -به منظور جامعه‌سازی-. ۲. سیاست عدل- یعنی: -جامعه‌پردازی- -به منظور فردسازی-. و بطور خلاصه- جامعه قرآنی- -جامعه قایم بالقسط- است- و حاکمیت قرآنی- -حاکمیت عامل بالعدل-. هر چه جز این باشد- نام اسلامی و قرآنی بر آن روا نیست.

نقد حکیمی به دفن شهدای دفاع مقدس در دانشگاه‌ها

محمدرضا حکیمی در این باره در یکی از آثارش چنین بیان کرده:

آیا خون این همه شهید- از زبان لحظات و تاریخ سخن نمی‌گویند… آیا به همین بسنده می‌کنند- که جنازه مطهر چند شهید را- در جاهایی که اصلا مناسب نیست دفن کنند. اگر راست می‌گویند- چند جنازه هم در بازار- در دستگاه قضایی- در کنار کاخ‌های اشراف- در دامنه‌های توچال – نه قله توچال- در میدان بار- در اتاق اصناف و … و در مجلس و در میان هییت مجریه -دولت- دفن نمایند.

فقه تشیع -میراث خون شهیدان بزرگ بشریت- در برابر این اتفاقات- که چه بسا ایادی استعمار و اجانب آنها را کارگردانی می‌کنند- مسیول است… ببینید اینگونه میراثی را نمی‌شود- به دست عده‌ای ناآگاه- یا مومنانی ساده انگار- یا مرتجعانی بسته ذهن سپرد یا نفوذیانی مرموز -والمسیول الاصلی هو الفقه-.

خودداری نسبت به دریافت جایزه فارابی

پس از انتخاب محمدرضا حکیمی به عنوان یکی از اساتید برگزیده برای خدمت پنجاه ساله به علوم انسانی در جشنواره فارابی -آذر ۸۸- وی رد پذیرش این عنوان و جایزه را طی پیامی اعتراضی اعلام کرد. در قسمتی از این پیام آمده‌است:

همان گونه که پیشتر هم یادآور شده‌ام- بار دیگر تاکید می‌کنم که تا هنگامی که در جامعه ما فقر و محرومیت مریی و نامریی بیداد می‌کند- برگزاری چنین جشنواره‌هایی از نظر اینجانب در اولویت نیست. در این جشنواره از فاضلان و استادانی- به نام خدمت ۵۰ ساله به علوم انسانی تجلیل شده‌است. پرسش این است آیا این علوم برای ثبت در کتاب‌ها و در دنیای ذهنیت است یا برای خدمت به انسان و حفظ حقوق انسان و پاسداری از کرامت انسان است در واقعیت خارجی و عینیت؟…

 

محمدرضا حکیمی
محمدرضا حکیمی

آثار استاد را می‌توان در پنج دسته- طبقه‌بندی کرد‎:

‎‏1- آثاری که در معرفی و شناساندنِ مکتب تفکیک نگاشته شده‌اند هم‌چون -مقام عقل– -اجتهاد و تقلید در فلسفه- -معاد جسمانی در حکمت متعالیه- -الهیات الهی و الهیات بشری- -مکتب تفکیک- و‎…

‎‏2- آثاری که در زمینه روایات اهل بیت-ع- و ترجمه و تبویب احادیث تالیف شده است از جمله دایره‌‌المعارف -الحیاه‌– و به نوعی -گزارش- -انذار- و‎…

‎‏3- ‎آثاری که شناساننده اسلام نجات‌بخش و آموزنده دستورات فردی و اجتماعی این آیین آسمانی‌اند هم‌چون -کلام جاودانه- -خورشید مغرب- -امام در عینیت جامعه- -مرام جاودانه- -جامعه‌سازی قرآنی- -پیام جاودانه- -ادبیات و تعهد در اسلام- و‎…

‎‏4- ‎آثاری که در تجلیل از زحمات و مجاهدات مفاخر اسلام نوشته شده و تصویرگر چهره روشنی‌بخش این رادمردان است چونان -سپیده‌باوران- -بیدارگران اقالیم قبله- -حماسه غدیر- -شیخ آقابزرگ-‌ -میرحامدحسین- -شرف‌الدین- و‎…

‎‏5‏- ‎آثاری که مجموعه‌ای از مقالات استاد را در بر می‌گیرند نظیر -عقل سرخ– -آنجا که خورشید می‌وزد- -نان و کتاب- -عاشورا و غزه- و‎…

‎‎بر آثار فوق- باید اشعار فارسی و عربی استاد را نیز افزود که امید است به زودی- گزیده‌ای از آن‌ها در مجموعه‌ای با نام -جویبار- منتشر گردد‎.

‎‎پیام و مرام عاشورا در صفحه‌صفحه آثار حکیم خراسان- پیداست اما تحلیل‌ استاد را از این حماسه شگرف تاریخ- در دو اثر زیر بیشتر می‌توان یافت‎:

‎‏1‏‎ -‎قیام جاودانه

‏2‏‎ -‎عاشورا- مظلومیتی مضاعف

‎باری سخن به درازا کشید. ناگفته‌ها در مورد شخصیت و منش استاد- بسیار است. او خود چنین می‌خواهد و ما نیز به این مقدار- بسنده می‌کنیم. باشد که اهل نظر را مقبول افتد‎.‎

آثار محمدرضا حکیمی

منهای فقر
-الحیاه- در اقتصاد اسلامی با همکاری دو برادرش: محمد حکیمی و علی حکیمی -ترجمه بفارسی: احمد آرام-
خورشید مغرب
شیخ آقا بزرگ
آنجا که خورشید می‌وزد
دانش مسلمین
بیدارگران اقالیم قبله
مکتب تفکیک
آنجا که خورشید می‌وزد
اجتهاد و تقلید در فلسفه
ادبیات و تعهد در اسلام
الهیات الهی و الهیات بشری -مدخل-
الهیات الهی و الهیات بشری -نظرها-
امام در عینیت جامعه
انذار
بعثت- غدیر- عاشورا- مهدی -عج-
پیام جاودانه
جامعه سازی قرآنی
حماسه غدیر
خورشید مغرب -خلاصه-
سپیده باوران
سرود جهش‌ها
شرف الدین
عقل سرخ
فریاد روزها
قصدو عدم وقوع -نامه‌ها-
قیام جاودانه
گزارش -برگرفته از الحیاه-
کلام جاودانه
معاد جسمانی در حکمت متعالیه
مقام عقل
میر حامد حسین
نان و کتاب
یکصد و پنجاه سال تلاش خونین
عاشورا مظلومیتی مضاعف
مرام جاودانه
علی -ع-
پیامبر -ص-
از زندگی تا ابدیت
ای آفتاب
عاشورا عدالت
فاطمیات
عاشورا غزه
استغفار
امواج غدیر
نان و کتاب -قطع خشتی-
عاشورا مظلومیتی مضاعف -قطع خشتی-
تفسیر آفتاب

 

منبع :

مرکز بررسی های اسلامی

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

خسرو شاهانی

خسرو شاهانی – Khosrow Shahani

خسرو شاهانی طنزنویس- داستان‌نویس و خبرنگاری بود که با نشریاتی همچون توفیق- فکاهیون- گل آقا …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 × سه =