خانه / ادبیات / تحلیل و بررسی کتاب / مادام بواری – Madame Bovary

مادام بواری – Madame Bovary

مادام بواری نخستین اثر گوستاو فلوبر- نویسنده نامدار فرانسوی است که یکی از برجسته‌ترین آثار او به شمار می‌آید

معرفی نویسنده مادام بواری

گوستاو فلوبر در 1821 در روان به دنیا آمد. پدرش رییس بیمارستان بود و با زن و بچه هایش آنجا زندگی می کرد. خانواده فلوبر- فامیل خوشبخت- بسیار محترم و دولتمندی بود. فلوبر- مثل هر پسر بچه دیگر فرانسوی که از طبقه او بود-‌ تربیت شد- به مدرسه رفت- باپسرهای دیگر دوست شد- کمتر کار کرد- ولی خیلی کتاب خواند. فلوبر – احساساتی و خیال پرور بود و نظیر بسیاری از بچه ها و پسر های دیگر- از آن احساس تنهایی درونی که آدمهای حساس تمام عمر با خود دارند- ناراحت بود.

گوستاو فلوبر- آدم بسیار غریبی بود. فرانسوی ها معتقدند که او نابغه بود . فلوبر – رمان رآلیستی جدید را آفرید و مستقیما و غیر مستقیم- در تمام نویسندگان رمان که از روزگار او پیدا شده اند- اثر گذاشته است. توماس مان وقتی -بودنبروکز- را نوشت – آرنولد بنت وقتی -حرف های خاله زنک ها- را نگاشت- تیودور درایزر وقتی -سیستر کاری- را نوشت- از راهی که فلوبر روشن کرده بود می رفتند. هیچ نویسنده ای را نمی شناسیم که با چنین کوشش تند و سرکشی ‌- خود را وقف صنعت ادبیات کرده باشد. در نظر او نویسندگی- آنطور که در نظر اکثر نویسندگان جلوه می کند-‌ یک فعالیت بسیار مهم نبود- بلکه کاری بود که جای کارهای دیگر را می گیرد- جای کارهایی که فکر را آسوده می کند- به بدن نیرو می بخشد و گنجینه تجربه را غنی می سازد . فلوبر معتقد نبود که زیستن- هدف زندگانی است- برای او – هدف حیات- نوشتن بود. هیچ راهبی در حجره خود هرگز لذایذ جهان را با رغبتی بیش از آنچه فلوبر کمال و تنوع زندگی را فدای آرزوی خود کرد تا یک اثر هنری بیافریند-

 

مادام بواری
گوستاو فلوبر

چگونگی نوشتن داستان مادام بواری

فلوبر بعداز نوشتن اثری به نام وسوسه سن آنتوان از دوستان منتقد خود- ماکسیم دوکان و لویی بونه- دعوت کرد تا داستان را برای آنها بخواند- ولی آن دو- داستان را اثر بدی برشمردند و به او پیشنهاد کردند که داستان دیگری درباره دلونه- از آشنایان آنها- بنویسد. بر این اساس- فلوبر شروع به نوشتن داستان مادام بوواری کرد و سعی کرد که داستان را براساس شخصیت‌های واقعی بنویسد و با استفاده از مشاهدات و ذهن خود وقایع را در طول داستان گسترده کند. برای مثال اما بوواری همسر دلونه است.
نگارش مادام بوواری از سپتامبر ۱۸۵۱ تا آوریل ۱۸۵۶ به مدت پنج سال در کرواسه طول کشید. در این مدت فلوبر روزانه بیش از چند خط نمی‌نوشت و مرتب مشغول ویرایش نوشته‌های پیشین بود و هرآنچه را بر کاغذ می‌آورد با صدای بلند برای خود می‌خواند. او برای غنا بخشیدن به داستان علاوه بر بیان داستان اصلی- به بیان چند خاطره و چگونگی ارتباطش با لوییز کوله پرداخته است. او که بسیار با شخصیت مادام بوواری هم‌ذات‌پنداری می‌کرده‌است- در نامه‌ای گفته‌است که هنگام نوشتن صحنه سم خوردن اما بوواری- مزه آرسنیک را در دهان خود احساس می‌کرده‌است.

 

مادام بواری
مادام بواری

شخصیت‌های داستان مادام بواری

اما بوواری: -اما- شخصیت اول داستان بوده و نام داستان از نام او گرفته شده است. او دختری شهرستانی است که انتظارات سیری ناپذیری از دنیای خود دارد و مشتاق زیبایی- ثروت- عشق و جامعه‌ای سطح بالاست. بخش عظیمی از داستان حول اختلافات میان ایده‌آل‌های خیالبافانه و جاه طلبانه اما و واقعیت‌های زندگی روستایی او می‌چرخد- به خصوص که این قضایا او را به سوی دو عشق زناکارانه سوق داده و بدهی‌های قابل توجهی برایش به همراه می‌آورند- که سرانجام باعث می‌شود اما اقدام به خودکشی بکند..
شارل بوواری: شارل بوواری- همسر اما- مردی بسیار ساده و معمولی بوده و با توقعات خیالبافانه همسرش فاصله زیادی دارد. او پزشک روستای یونویل است ولی در این زمینه استعداد خاصی از خود نشان نداده و در واقع فاقد صلاحیت لازم برای پزشکی است. با وجود اینکه همه اهالی روستا از شهوترانی‌های اما خبر دارند- شارل چیزی از این موضوع نمی‌داند و کنترلی روی همسرش ندارد- زیرا در واقع همیشه درگیر سروسامان دادن به خراب کاری‌های خودش است. او همسرش را می‌پرستد و او را زنی بی عیب و نقص می‌داند.

رودولف بولانگه: رودولف بولانگه روستایی ثروتمندی است که اما را هم به زنجیره طولانی معشوقه‌هایش اضافه کرده است. او علاقه شدیدی نسبت به اما در خود نمی‌بیند و در حالی که اما بیشتر و بیشتر وابسته او می‌شود- احساس دلزدگی و نگرانی از بی احتیاطی‌های اما در رودولف شدت می‌گیرد. بعد از اینکه آن دو تصمیم به فرار با یکدیگر می‌گیرند- رودولف در می‌یابد که قادر به این کار نیست- به ویژه به این خاطر که اما به تازگی صاحب دختری به نام -برت- شده است. به همین دلیل رودولف- در روز تعیین شده برای فرار به تنهایی از روستا می‌گریزد و اما را دچار شکست روحی شدیدی می‌کند.
لیون دوپوا: لیون دوپوا منشی جوانی از اهالی یونویل است. او پس از رودولف بولانگه دومین فردی است که با اما بوواری رابطه عاشقانه برقرار می‌کند.
آقای اومه: اومه داروساز روستا است. او عقاید ضد دینی و آتییستی دارد.
آقای لورو: لورو تاجری حقه باز است که پی در پی اما را متقاعد به خرید جنس‌هایش کرده و از او می‌خواهد که پول آنها را بعدا بپردازد. لورو با سودهای کلانی که روی وام‌های اما می‌کشد- مبلغ بدهی‌های او را بسیار بالا می‌برد و همین موضوع نقش مهمی در تصمیم اما به خودکشی دارد.

 

مادام بواری
مادام بواری

خلاصه کتاب مادام بواری

کتاب مادام بواری داستان زندگی زنی فرانسوی به نام اما را روایت میکند -بخش های ابتدایی فصل اول درمورد شارل –شوهر اما- و چگونگی ازدواج آنها است .شارل ازآن دست مردان ضعیف و سلطه پذیری است که پدرانی خشن داشته اند.تمام زنانی که در زندگی او وجود دارند به نحوی برشارل تسلط دارند زیرا او قدری کندذهن و نادان هم هست.او که پزشکی معمولی است به اصرار مادرش با یک بیوه ی زشت-مسن و البته ثروتمند ازدواج کرده است .او این زن را دوست ندارد و وقتی برای معالجه ی یکی از بیمارانش به روستا می رود با دختر جوان و زیبایی-اما- آشنا می شود.در همین حین خانواده ی شارل متوجه می شوند که همسر او اصلا ثروتمند نیست ودر مورد خودش دروغ گفته است-آنها به منزل شارل می آیند و به سختی با همسر او درگیر می شوند .هفته بعد همسر شارل-که شارل را بسیار دوست دارد- از غصه ی این بی آبرویی می میرد.پدر اما از این موقعیت بهره می برد چون می خواهد به هر قیمتی شده اما را شوهر دهد-مدتی بعد شارل با اما ازدواج می کند.واز این پیشامد راضی به نظر می رسد و خود را خوشبخت ترین مرد عالم فرض میکند غافل از این که اما شخصیتی تنوع طلب و ماجرا جو ودمدمی مزاج دارد.اما حفظ ظاهر می کند ولی در دلش از شارل به خاطر اینکه فردی معمولی و ضعیف است و نمی تواند زندگی پر از تجمل برای او فراهم کند بیزار است -اما فکر میکند که یک شوهر باید مثل قهرمانان کتاب هایی که در نوجوانی خوانده مردی با صفات آنچنانی باشد و عشق هم در یک چشم بهم زدن مثل یک انفجارروی بدهد و یک لحظه انسان احساس کند که عاشق شده است -او آنقدر عاقل نیست که بفهمد میشود در یک زندگی عادی هم عاشق بود و مردان معمولی هم لایق دوست داشته شدن هستند. اولین بارکه اما با شارل به یک مهمانی پر تجمل میرود در ذهنش به مردی ثروتمند علاقه مند می شود .بعداز آن شروع به خرید وسایل تزیینی می کند .چندی بعد اوبه جوان دیگری علاقه مند می شود ولی این جوان که او هم اما را دوست داشته برای تحصیل از آنجا می رود.بار سوم که به مردی علاقه مند می شود نجابت خود را کنار می گذارد و درگیر روابطی پنهانی با آن مرد می شود که تمام شهر از آن باخبر می شوند.اما به خرید وسایل تجملی ادامه می دهد-از جمله هدیه های گرانبها برای معشوقش .این کار اما را زیر بار قروض سنگینی می برد.اما تصمیم می گیرد با آن مرد فرار کند ولی آن مرد که ماهیت اما را خوب میشناسد او را دارای ارزش تقبل چنان خطری نمی داند و در آخرین لحظه اورا ترک می کند و از آن شهر میرود .اما باز هم درگیر رابطه ی دیگری می شود.سر انجام بدهی های او آنقدر زیاد می شود که دستور مصادره ی اموالش می رسد. شارل از همه ی این ها بی خبر بوده – زمانی که اما می بیند هیچکدام از مردانی که آنها را می شناسد به او کمک نمی کنند با سم خودکشی میکند تنها شارل و پسرکی خدمتکار در مرگ اما غصه دار می شوند-سرانجام شارل نامه های اما را پیدا میکند و از ماجرا خبردار می شود و از ناراحتی می میرد- فرزند اما و شارل هم پیش عمه اش می رود و مجبور می شود در یک کارخانه کارگری کند.

نقد و بررسی کتاب مادام بواری

داستان با وارد شدن شارل بووآری به عنوان شاگرد تازه ای به یک دبیرستان شهرستانی آغاز می‌شود و سپس خواننده مسیر زندگی حقیر این پسربچه را دنبال می‌کند که به عنوان طبیب بهداری به کار می پردازد و با بیوه زنی که مادرش برای او می‌گیرد عروسی می‌کند. زن از او بزرگتر است-‌ او را هم دوست دارد- ولی در مورد او مستبدانه عمل می‌کند.
این کتاب‌ بی‌شک مشهورترین و مقبول‌ترین اثر فلوبر است. به گفته امیل زولا که از سران جنبش واقع گرایی و از نویسندگان بزرگ قرن نوزدهم ادبیات غرب است- همه کتابهایی که ما می نویسیم و به نظرمان واقعی می آیند- در مقایسه با اثر فلوبر کارهایی سطحی و احساساتی اند و به درد تماشاخانه می خورند. نظراتی از این قبیل در باره نقش و اهمیت فلوبر و دو اثر عمده او -مادام بووآری- و -تربیت احساسات- بسیار بیان شده و کم نیستند نویسندگان و منتقدانی که فلوبر را آغازگر رمان مدرن و این دو اثر را سنگ زیربنای شیوه داستانسرایی امروزی می دانند.

فلوبر نقطه آغاز تحولی بنیادی در نگرش ادبیات به انسان و حال و کار اوست- نگرشی که واقعیت را از افسانه و اسطوره به طور قطعی جدا می کند و به بیان عینی امر بشری اصلیت می دهد. به اعتقاد فلوبر و همه نویسندگان پیرو و مرید او تنها با این چنین تمرکز انحصاری بر واقعیت- می توان آن را به بیان کشید و منتقل کرد و این همان عینیتی است که فلوبر آن را بررسی -بالینی- شرایط بشری می نامد. همچون پزشکی که به بالین بیمار می رود و به بررسی نشانه های بیماری وی می پردازد. مشخصه این نگرش- دیدن همه جانبه واقعیت است. به بیان دیگر- واقعیتی که بطور عینی بررسی می شود- ترکیبی از بیشمار واقعیت های مرتبط و در هم تنیده در همه زمینه های اجتماعی- تاریخی و فلسفی پیرامون انسان است که یکایک آنها توجه و دقتی در خور کل مجموعه را طلب می کنند.

در مادام بواری به عنوان یک اثر واقع گرا- نشانه های ریالیسم روشنگرانه ی فرانسوی به وضوح دیده می شود. ریالیسمی که به جنبه های مختلف یک پدیده از دیدگاه اجتماعی- تاریخی و روانشناختی می پردازد و به خواننده شناخت و بینش می دهد. بر خلاف ریالیسم روسی که تنها صحنه های ناخوشایند را به تصویر می کشد. گو این که نویسنده بزرگی چون تولستوی در آناکارنینا که به نوعی متاثر از مادام بووآری ست- تنها به روایت داستان عشق آنا می پردازد و نشانه ای دال بر توجه نویسنده به تاثیر شرایط اجتماعی و تاریخی بر سرنوشت و رفتار آنا- دیده نمی شود. و این چنین است که ارزش شاهکار فلوبر بیشتر آشکار می شود.

انسان فلوبری از یک طرف شخصیتی عامل در زمینه اجتماعی است که این خود مستقیما بر زمینه تاریخی وی منطبق است. از طرف دیگر نویسنده کاوشی ریزبینانه در زوایای دور و نزدیک اخلاق و وجدان و روان شخصیت او- پیش می برد. از همین روست که مادام بووآری به عنوان عنصری از اجتماع معرفی می شود که تک تک حرکات و افکارش در بستری از اجتماع و متاثر از شرایط زندگی گذشته و حال اش شکل می گیرد. گذشته ای که در صومعه و خانه ای روستایی و کسل کننده طی شده است و به ازدواج با مردی که علیرغم اینکه طبابت می کند و از طبقه متوسط اجتماع است- فردی معمولی و ساده لوح و بی دست و پاست که حتی عشق فراوانش به اما برای وی هیچ جاذبه ای ندارد- می انجامد. پس از ازدواج نیز زندگی سرد و کسل کننده اما ادامه می یابد. این چنین شرایطی اما بووآری را به شخصیتی با سرشتی آکنده از بحران بدل می کند.
از این دیدگاه می توان درونمایه داستان را روشنگری برای روشنفکران- سیاستمداران و دولتمردان جامعه از طریق ترسیم شرایطی که منجر به معضلات اجتماعی می شود- دانست. اگرچه در داستان ردپایی از باور نویسنده به تاثیر بازدارندگی ایمان مذهبی در انسان مشاهده می شود. اما فلوبر پس از فرار رودولف- تمایل کوتاه مدت و ناماندگاری به مذهب نشان می دهد و مدت زمانی کوتاه به انسانی مومن و نیکوکار مبدل می شود. شاید عدم تاثیر آن در زندگی اما- به دلیل همین ناماندگاری باشد.

 

مادام بواری
مادام بواری

این نگاه فراتر از نگاه سطحی و عوامانه به داستان است که درونمایه آن را تنها تباهی انسان در باتلاق ظواهر و هوسهای دنیوی تلقی می کند. اگر چه می توان گفت که نویسنده متاثر از دوران ادبیات کلاسیک -در حدود 20 سال با آثار کلاسیک فاصله دارد- گنجاندن مفهومی متعالی در داستان را مد نظر دارد.

داستان طرح منسجم و دقیقی دارد. تمام حوادث داستان متکی بر روابط علی و معلولی قوی است و هیچ حادثه ای خلق الساعه و تصادفی نیست. اما از نظر ساختمان داستان و رعایت اصول تکنیکی پر اشکال است. در ساختار صحیح- داستان با شخصیت اصلی آغاز می شود و مقدمه با معرفی او شکل می گیرد. سپس تنه داستان آغاز شده و گره داستانی ایجاد می شود و با یک روند صعودی به اوج می رسد. پس از آن نتیجه داستان به صورت غیر مستقیم و کوتاه ارایه می شود.

در مادام بواری – با اینکه شخصیت اصلی داستان- اما است- اما رمان با کودکی شارل بوواری آغاز می شود و در انتها نیز با مرگ وی خاتمه می یابد. در صورتی که زندگی و پرداخت شخصیت شارل- تنها محل بازتابی برای نشان دادن اما بوواری است. مقدمه طولانی داستان به توصیف ویژگی های شخصیتی و زندگی گذشته شارل که شخصیت فرعی در داستان است- می پردازد و اما پس از ازدواج با شارل وارد داستان می شود. اولین گره داستانی با شروع احساس نارضایتی اِما از زندگی مشترک پیش پاافتاده اش ایجاد می شود. پس از آن طرح داستان- به شکلی بی نقص ادامه می یابد و گره های داستانی یا نقاط بحرانی دیگر با روند پیوسته و یکنواختی ایجاد می شود -آشنایی با لیون- آشنایی با رودولف-…-. تکرار این بحران ها- هر لحظه بر جذابیت داستان- با یک روند صعودی- می افزاید و در خواننده حس همدردی با اما را عمیقتر می کند. تا آنجا که داستان به اوج و صحنه خودکشی اما می رسد. نتیجه گیری طولانی که پس از آن در حدود 40 صفحه ادامه می یابد- از دیگر نقاط ضعف داستان از دیدگاه داستان نویسی امروزی به شمار می آید. اگرچه در صورتی که این داستان را متعلق به نسل اول داستان نویسی در نظر بگیریم که در آن داستان ها شامل پیش درآمد و مقدمه و نیز نتیجه گیری های طولانی بوده اند- این ویژگی جزء خصوصیات دوره داستان به شمار آمده و نقص آن محسوب نمی شود.

در این کتاب- نویسنده با چیره دستی بسیار- همه ی شخصیت ها را مود روانکاوی قرار می دهد. آنچه توصیف می شود- رفتار یا عکس العمل شخصیت ها در موقعیت های مختلف و از زبان راوی نیست- بلکه توصیفات بیشتر از ذهن شخصیتها- چه شخصیت اصلی و چه سایر شخصیت ها- انجام می گیرد و از همین رو این رمان در دسته ی رمانهای شخصیت طبقه بندی می شود. به عبارتی فلوبر در این اثر با هنرمندی زیاد و تقریبا در تمام طول داستان- از داستانسرایی به شیوه جریان سیال ذهن بهره می گیرد. شیوه ای که تولستوی با تمام هنرمندی اش- در آناکارنینا تنها در یک فصل از آن استفاده می کند.

شاید بتوان گفت روایت داستان از دید دانای کل نامحدود که به تمام حوادث و نیز ذهنیات مربوط به همه­ی شخصیتها اشراف کامل دارد- از نقاط قوت این اثر است که به شیوه جریان سیال ذهن روایت شده است. ادبیات شاعرانه داستان در کنار توصیفات عینی و واقعی از حوادث و شخصیت ها را می توان منعکس کننده طبع دوگانه فلوبر در نظر گرفت. به گفته خودش – دو آدمی که در درونش با هم کلنجار می روند- یکی آنی که شیفته موسیقی کلام و همه ی جنبه های خنیایی جمله است… و دیگری آن که می کوشد تا آنجا که می تواند حقیقت را بشکافد و بکاود- کسی که دلش می خواهد خواننده آنچه را که او عرضه می دارد به نحوی تقریبا مادی و ملموس حس کند.-

در آخر- مادام بواری شاهکاری ماندگار از فلوبر است که علاوه بر اینکه درسی برای داستان نویسان حرفه ای به شمار می­آید- برای خوانندگان عام نیز خواندنی و جذاب و پرکشش است. شاید علت آنکه مادام بواری با چنین استقبالی از طرف مردم رو به رو شد خصلت عمیق انسان‌دوستانه آن باشد که آنچنان جهان شمول و همگانی است که هرگز از میان نخواهد رفت.

 

مادام بواری
مادام بواری

قسمت زیبایی از کتاب مادام بواری

رو به روی جنازه اما می نشست تا او را بهتر ببیند و در این تماشا محو می شد – تماشایی که از بس عمیق بود دیگر دردناک نبود.

ترجمه‌های فارسی مادام بواری

این رمان بارها به زبان فارسی برگردانده یا بازنویسی شده است. مترجمان کتاب مادام بواری در کتاب -تاریخ ترجمه ادبی از فرانسه به فارسی- چنین ذکر شده است: -محمود پورشالچی -۱۳۲۷- ربیع مشفق همدانی -۱۳۴۱– محمد قاضی با همکاری رضا عقیلی -۱۳۴۱- داریوش شاهین -۱۳۶۸– محمدمهدی فولادوند -۱۳۷۹- مهدی سحابی -۱۳۸۶-

اقتباس‌های کتاب مادام بواری

مادام بواری تاکنون بارها در تیاتر و سینما بازآفرینی شده. اولین بار ژان رنوار در سال ۱۹۳۲ از روی این رمان فیلمی ساخت. بعداز آن نیز چند مجموعه تلویزیونی از این رمان ساخته شد. یک بار نیز در سپتامبر ۲۰۰۹ تیاتر موزیکالی از این داستان ساخته شد.

دو فیلم از این رمان در سال‌های ۱۹۹۱ و ۲۰۱۵ با همین نام اقتباس شده‌است. فیلم مادام بواری -۲۰۱۵- با بازی میا واسیکوفسکا در نقش مادام بواری و کارگردانی سوفی بارتز جدیدترین اقتباس از این رمان است.

 

منبع :

کتاب معاصر

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

مهاباراتا

مهاباراتا – Mahabharata

مهاباراتا یا مهابهاراتا سروده‌ای حماسی از سده پنجم یا ششم پیش از میلاد به زبان …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

6 + بیست =