خانه / ادبیات / شاعران / فرصت‌ شیرازی – Forsat od Dowleh Shirazi

فرصت‌ شیرازی – Forsat od Dowleh Shirazi

فرصت‌ شیرازی
فرصت‌ شیرازی

فرصت‌ شیرازی با نام اصلی میرزا محمد نصیرالحسینی ملقب به -میرزا آقا- که در شعر -فرصت- تخلص می‌کرد شاعر – نقاش – موسیقی دان و ادیب ایرانی است-  فرصت‌ شیرازی علاوه بر ادبیات فارسی و عربی در حسابو هندسه و هییت و منطق نیز تسلط و توانایی داشته است

زندگی فرصت‌ شیرازی

فرصت شیرازی در سال ۱۲۷۱ ه ق از یک خانواده ادب پرور- در شهر شیراز پا به عرصه وجود گذاشت. پدرش میرزا جعفر متخلص به و میرزا کاظم فرزند میرزا نصیر جهرمی معروف به نصیر اصفهانی است – میرزا محمد جعفر از سخنسرایان و استادان معروف دوره قاجاریه است.
ایشان برادر بزرگ میرزا محمد حسین که در شعر تخلص به رخصت می‌کرد. علاوه بر علوم فقه و اصول و کلام و فلسفه و منطق وشعر ونقاشی و آشنایی به زبان پهلوی و علم حدیث نیز روی آورد. فرصت‌الدوله در بنیان فرهنگ نوین در ایران نقش مهمی داشت.
فرصت شیرازی از آغاز جوانی به شعر – موسیقی و نقاشی علاقه پیدا کرد و بر اثر ذوق و استعداد سرشار خود در مدت کمی در هر سه هنر سرآمد روزگار خود شد . فرصت شیرازی علاوه بر علوم فقه و اصول و کلام و فلسفه و منطق به علم حدیث نیز روی آورد .

در آغاز جوانی در صرف و نحو و منطق و حکمت و حساب و هیات و هندسه و اسطرلاب سرآمد اقران بود و به زبان انگلیسی آشنایی یافت قسمت عمده تحصیلاتش را در خدمت شیخ مفید- متخلص که از علمای مشهور فارس و صاحب تالیفات متعدد به فارسی و عربی بود به انجام رسانید و از شاگردان برجستهء محضر – داور – به او گردید و استادش در ستایش او گفته است:

فرصت آن شمع جمع اهل هنر         که ندارد قرین ز نوع بشر

فیلسوفان دهر را شاید                   که به فضل و هنر شود رهبر

بنا به نوشته خود او در سی ودوسالگی به دیدار سیدجمال الدین اسدآبادی نایل شد و او را در بوشهر ملاقات کرد و دیدارهای بعد موجب دوستی آن دو گردید و پاره ای از سخنان گرانبهای سیدجمال الدین در یادداشتهای او منقول است.

فرصت‌ شیرازی چندی نیز در شیراز مدرس علوم ادبی و عربی بود و طلاب از محضرش استفاده میکردند هنگامی که شعاع السلطنه فرزند مظفرالدین شاه از شیراز به تهران بازگشت فرصت را با خود به دربار آورد و معلم و ندیم خود ساخت و چون در دربار تقرب یافت شاه او را لقب فرصت الدوله داد هنگام انقلاب مشروطیت فرصت در تهران بود و در سازمان جدید وزارت معارف که پس از مشروطیت به وجود آمد او را به ریاست معارف فارس گماشتند و در این مقام به خوبی خدمت کرد بار دیگر هنگام تاسیس دادگستری او را رییس عدلیه فارس کردند و سپس دوباره شغل ریاست معارف و فواید عامه و مدتی هر دو شغل فرهنگ و دادگستری را بدو سپردند.
فرصت شیرازی نزد مظفر الدین شاه قاجار بسیار گرامی بود و لقب فرصت الدوله را از این پادشاه گرفت .

 

فرصت‌ شیرازی
فرصت‌ شیرازی

فرصت‌ شیرازی مردی پاکدامن و درستکار بود و چندی ریاست اداره فرهنگ و زمان ریاست عدلیه شیراز را بر عهده داشت . فرصت شیرازی علاوه بر ادبیات فارسی و عربی در حساب و هندسه و هییت و منطق نیز تسلط و توانایی داشته است .

فرصت‌الدوله یا همان فرصت شیرازی در بنیان فرهنگ نوین در ایران نقش مهمی داشت . فرصت شیرازی به اروپا نیز مسافرت کرد و از کسانی بود که برای مشروطیت فعالیت زیاد داشت . فرصت الدوله نه فقط زبان انگلیسی را فرا گرفت بلکه از دانشمندی آلمانی خط میخی را هم آموخت و احتمالا اولین ایرانی است که خط میخی را می‌دانست . فرصت شیرازی در سال ۱۳۳۱ ه‍. ق. روزنامه فارس را در شیراز منتشر نمود .

فرصت‌ شیرازی علاوه بر ادبیات فارسی و عربی در حسابو هندسه و هییت و منطق نیز تسلط و توانایی داشته است .

در اواخر عمر به کلی منزوی شد و به مطالعه و تحقیق پرداخت و غالب اوقات به گفتهء خودش در حال جذبه و شوق بود در شرح حالی که به تفصیل از خود نوشته اشاره ای به ازدواج خود نکرده و معلوم میشود تمام عمر را مجرد زیسته و بالطبع برای سیر و سیاحت و مطالعه فرصتی کافی داشته و توانسته است مسافرتهای متعددی کند و هر جا که می رسیده با ذوق صورتگری و نقاشی از مناظر طبیعی و زیبایی ها تابلوهایی می ساخته است و با استفاده از همین هنر در زمان ناصرالدین شاه- به دستور حاکم فارس -حسینقلی خان نظام السلطنه- سراسر منطقه فارس و بنادر را در مدتی دراز نقطه به نقطه پیمود و اوضاع نهاده است – آثار عجم – جغرافیایی هر نقطه را به رشته تحریر درآورد و نقشه هایی از نقاط مختلف ترسیم کرد نام این اثر خود را عبارتند از:

دریای کبیر مشتمل بر علوم مختلفه- به زبان عربی و فارسی اشکال المیزان در علم – آثار عجم –

آثار فرصت‌ شیرازی

بحورالالحان
آثار عجم بنامترین اثر فرصت می‌باشد که این کتاب تمامی افراد سرشناس و اماکن و میراث گذشتگان درشیراز و فارس ودیگر نقاط ایران را معرفی نموده‌است
دیوان اشعار
دریای کبیر
اشکال‌المیزان
شطرنجیه
مثنوی هجونامه
مقالات علمی و سیاسی فرصت شیرازی -۱۳۲۵ هجری

فرصت‌ شیرازی
فرصت‌ شیرازی

نمونه شعر فرصت‌ شیرازی

ما رند و خراباتی و دیوانه و مستیم                               پوشیده چه گوییم همینیم که هستیم
زان باده که در روز ازل قسمت ما شد                           پیداست که تا شام ابد سرخوش و مستیم
دوشینه شکستیم به یک توبه دوصد جام                      امروز به یک جام دوصد توبه شکستیم
یکباره ز هر سلسله پیوند بریدیم                                 دل تا که به زنجیر سر زلف تو بستیم
نگذشته ز سر پا به ره عشق                                     نهادیم برخاسته از جان به غم یار نشستیم
در نقطه وحدت سر تسلیم                                        نهادیم و از دایره کثرت موهوم برستیم

مرگ

فرصت‌ شیرازی بر اثر یک بیماری داخلی مزمن- سحرگاه روز دهم صفر ۱۳۳۹ ه ق – اول آبانماه ۱۲۹۹ ه ش در خانهء شخصی خود در شیراز چشم از جهان فروبست و بنا بر آرزوی دیرینه اش در کنار آرامگاه لسان الغیب حافظ به خاک سپرده شد و سنگی را که زیر نظر خود او برای مزارش تراشیده بودند بر گور او نهادند -نقل با اختصار و تصرف از مقدمه دیوان او- رجوع به مقدمه دیوان فرصت‌ شیرازی و نیز رجوع به رساله خود او در شرح زندگانیش که در آغاز دیوان به طبع رسیده است- شود.

 

منبع :

بیتوته

علما و عرفا

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

محسن یگانه

محسن یگانه – Mohsen Yeganeh

محسن یگانه خواننده پاپ- آهنگساز- تنظیم کننده و ترانه سرای موسیقی ایرانی است- محسن یگانه …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یک × سه =