خانه / نام آوران / فرامرز پایور – Faramarz Payvar

فرامرز پایور – Faramarz Payvar

فرامرز پایور
فرامرز پایور

فرامرز پایور موسیقی دان ایرانی- ردیف دان- آهنگ‌ساز- مدرس و نوازنده سنتور و محقق موسیقی ایرانی بود- وی یکی از تاثیرگذارترین چهره‌های موسیقی ایرانی است- فرامرز پایور اولین سنتورنوازی بود که روی سنتور- نواسازی می‌کرد و تنها در پی بداهه‌نوازی نبود- به بیان دیگر-فرامرز پایور اولین آهنگ‌سازی بود که ساز تخصصی او- سنتور بود

زندگی فرامرز پایور

فرامرز پایور در ۲۱ بهمن سال ۱۳۱۱ در تهران به دنیا آمد. پدرش علی پایور استاد زبان فرانسه وعلاقه مند به نقاشی بود وتابلوهای زیادی از او به یادگار مانده است. پدر بزرگش مصور الدوله- نقاش مخصوص دربار قاجار بود و آثارش در کارخ های گلستان و صاحبقرانیه نگهداری می شود. پدر و جدش ویلون و سنتور را خوب می نواختند و با استادان زمان خود معاشرت داشتند.

تحصیلات ابتدایی و متوسطه او در دبستان عسجدی و دبیرستان دارالفنون تهران به پایان رسید و در سال 1331 وارد خدمت نظام شد ویک سال بعد به استخدام وزارت دارایی درآمد.
پایور در سن ۱۷ سالگی- آموزش موسیقی را نزد استاد ابوالحسن صبا آغاز کرد و همچنین از محضر استادانی چون عبدالله دوامی و نورعلی خان برومند بهره برد. هنگامى که فرامرز پایور برای فراگیری سنتور به کلاس درس استاد ابوالحسن صبا در خیابان ظهیرالاسلام رفت- سه سال از درگذشت آخرین بازمانده سنتورنوازان افسانه‌ای از نسل قدیم- استاد حبیب سماعی- می‌گذشت.

صبا که خود در دوره نوجوانی- سنتورنوازی را نزد علی اکبرخان شاهی و با تکنیکی متفاوت با روش خاندان سماعی فراگرفته بود- پس از مدتی معاشرت با حبیب سماعی- روش سنتورنوازی او را برتر از استاد پیشین خود یافت.

بنابراین با تلاش فراوان پاره‌ای از بداهه‌نوازی‌های وی را نت‌نویسی کرد. سپس تلاش کرد تا با آموزش روش صحیح سنتورنوازی به تعدادی از شاگردانش- از منسوخ شدن روش سنتورنوازی نزدیک به موازین هنری و زیباشناسی موسیقی دستگاهی ایران جلوگیری کند. فرامرز پایور- یکی از برجسته‌ترین شاگردان استاد صبا شد و تا سال ۱۳۳۶ که استاد صبا درگذشت- از آموزش‌های وی بهره برد.

استاد فرامرز پایور از سال ۱۳۳۳- فعالیت خود را در وزارت فرهنگ و هنر وقت و از سال ۱۳۳۷ تدریس سنتور را در هنرستان عالی موسیقی ملی آغاز کرد. فرامرز پایور اولین سنتورنوازی بود که روى سنتور- نواسازى مى‌کرد و تنها در پى بداهه‌نوازی نبود. به بیان دیگر- فرامرز پایور اولین آهنگ‌سازى بود که ساز تخصصى او- سنتور بود.

پایور سپس هارمونی و کمپوزیسیون را در کلاس استاد بزرگ آن زمان- امانویل ملیک اصلانیان آموخت. در سال ۱۳۴۱ براى ادامه تحصیلات کلاسیک خود که سال‌ها پیش به عشق موسیقى آن را کنار گذاشته بود- از طرف وزارت فرهنگ و هنر به انگلستان فرستاده شد. از دانشگاه کمبریج در زبان و ادبیات انگلیسى دانشنامه گرفت و در تمام این سال‌ها تلاش فراوانی در جهت معرفی موسیقی ایرانی و سنتور به محافل دانشگاهى انگلستان انجام داد که برنامه‌هاى دلپذیرى از آن سال‌ها در آرشیو رادیو بی‌بی‌سی وجود دارد.

فرامرز پایور
فرامرز پایور در جوانی

در این سال‌ها- برای شناساندن موسیقی اصیل ایرانی- از طرف دانشگاه لندن و دانشگاه کمبریج از فرامرز پایور خواسته شد تا کنفرانس‌هایی در این زمینه همراه با ساز خود ترتیب دهد. همه این کنفرانس‌ها با موفقیت انجام شد و از سوی این دانشگاه‌ها به دریافت جوایزی نایل گردید.

استاد پایور را باید از نخستین رواج دهندگان گروه‌نوازی با ساختار سازهای ایرانی به شمار آورد و وی با دانش وسیعی که در زمینه موسیقی داشت و همچنین علاقه‌مندی و پی‌گیری فراوان توانست بسیاری از آموخته‌های خود از استادانی چون صبا و دوامی و برومند را در قالب کتاب سامان دهی کند که ردیف فرامرز پایور برای سنتور و همچنین نت نویسی نزدیک به 200 تصنیف به روایت استادش عبدالله خان دوامی از جمله این کارهاست.

پایور در اجراهای گروهی خود با تعدادی از نخبگان موسیقی ایرانی مانند جلیل شهناز و هوشنگ ظریف -تار- رحمت‌الله بدیعى و علی اصغر بهاری -کمانچه- حسن ناهید و محمد موسوی -نی- حسین تهرانی و محمد اسماعیلی -تنبک- همکاری کرده‌است.

پایور در دهه ۱۳۶۰ به همراهی جلیل شهناز- علی اصغر بهاری- محمد موسوی و محمد اسماعیلی- -گروه اساتید- را تشکیل داد و سرپرستی- آهنگ‌سازی و نوازندگی سنتور را در آن به عهده گرفت. این گروه- آثار ماندگاری با محمدرضا شجریان و شهرام ناظری ارایه دادند.

تلاش‌های پایور- پلى بود بین میراث صبا و محجوبی و آن جریانی که جوانان موسیقی‌دان و تحصیل‌کرده در دانشکده هنرهای زیبا از اوایل دهه ۱۳۵۰ به راه انداختند و موسیقى ایرانی امروز را الگو شدند. در فاصله زمانی بین این دو- حدود پانزده سال- هیچ کس جز استاد فرامرز پایور- کار جدى و پی‌گیر در زمینه موسیقى اصیل انجام نمى‌داد.

پایور در نظم و انضباط شخصی هم شخصیتی ویژه بود-آنهایی که با وی در این سال‌ها در داخل و خارج از ایران کنسرت داده‌اند به شفقت و دلسوزی‌اش به اعضای گروه و توجه‌اش و این که اعضاء احساس تبعیض نکنند- بارها اشاره کرده‌اند. این انضباط – البته به شاگردانش هم انتقال یافته‌است و برخی از شاخص ترین نوازندگان سنتور و تار در زمره شاگردان این چهره نامی به شمار می‌روند.

سبک و شیوه استاد فرامرز پایور

سبک و شیوه استاد فرامرز پایور را از دو بعد می توان بررسی کرد:

اول از بعد سنتورنوازی ایشان و دوم از بعد آهنگسازی. نحوه سنتورنوازی پایور- سبک جدیدی است که کمی هم رنگ و لعاب سبک حبیب سماعی را به خود گرفته است و آن هم به دلیل تعلیمات استاد صبا بوده است. البته استاد صبا در نوازندگی سنتور مهارت و چیره دستی حبیب را نداشت ولی توانست از نظر اطلاعات پایه ای و شناخت ردیف موسیقی کمکهای شایانی به استاد فرامرز پایور بنماید.

سبک نوازندگی استاد پایور از همان ابتدا – به استناد آثار باقیمانده از آن زمان- تا به حال- تقریبا ثابت مانده است. بدون تردید با گذشت زمان بر مهارت و چابکی نوازندگی اش افزوده شده است ولی سبک کلی وی ثابت بوده است.

چابکی و سرعت مضرابهای فرامرز پایور و در عین حال شمرده بودن ریزهایش -چنانکه معروف است که میگویند- در عین سرعت می توان تعداد ریزهایش را شمرد! ویژگی خاص نوازندگی اوست. دقت بالای استاد فرامرز پایور چنان است که به ندرت دیده شده که نتی را به اشتباه اجرا کند. نگهداری و تنظیم صحیح وزن قطعات در اجراهایش همیشه مورد توجه بوده است. سر ضربها -آکسان ها- را به طور دقیق اجرا می کند و سرعت و تمپو قطعه تا پایان به خوبی حفظ می شود.

استفاده از درابهای زیبا و در عین حال مشکل -سه نت با فاصله- و تکیه های پاکیزه- از تخصصهای استاد فرامرز پایور در نوازندگی است. همینطور پاملخی ها و جفت مضرابهای غیر معمول و ابداعی اش- چنانکه چهارمضراب معروف اصفهان وی بدلیل برخورداری از تمام این ویژگیها- یکی از مشکل ترین و سنگین ترین چهارمضرابها برای سنتور محسوب می شود و یا قطعه -پژواک- که فرامرز پایور آن را در ریتم لنگ نوشته- در عین سختی از ملودی بسیار زیبایی نیز برخوردار است.

فرامرز پایور
فرامرز پایور

از دیگر ویژگیهای سنتورنوازی پایور می توان به کم و زیاد کردن و یا خفه کردن مناسب و به موقع صدای سنتور اشاره کرد که تبحر وی در آن- زبانزد خاص و عام است. استاد فرامرز پایور هیچگاه در اجرای یک قطعه- خود را دربند یک اکتاو نمی کند و همیشه تا حد امکان از تمام اکتاوها و قابلیتهای سنتور استفاده می کند.
فرامرز پایور مهارت ویژه ای نیز در اجرای پاساژهای مشکل و جابجایی اکتاوها دارد. علاوه بر اینها- استاد فرامرز پایور در قسمتهای آوازی قدرت بداهه نوازی بالایی نیز دارد و هیچ گاه بداهه نوازی هایش ملال آور و کسل کننده نیست و همینطور جواب آوازهایش- بسیار دقیق و حساب شده است که خود بسیار نیز روی این موضوع تاکید می کند.

جدا از تمام این ویژگیها استیل و فرم زیبای دستان و بدن فرامرز پایور در هنگام نوازندگی بسیار زیبا است. بدون تردید- فرامرز پایور معرف بهترین استیل را در نوازندگی سنتور بوده است. صاف نشستن پشت سنتور- تحرک کم بدنش حتی در موقع اجرای قطعات سنگین همگان را شیفته خود می کند.

سبک آهنگسازی استاد فرامرز پایور نیز سبک جدیدی است که باید آن را از 2 بعد بررسی کرد: اول قطعاتی که پایور مخصوص سنتور نوشته است و دوم قطعات مخصوص ارکستر.

فعالیت‌هاى اجرایی فرامرز پایور در زمینه موسیقی :

–  پایور بیش از هزار و پانصد اجراى گروهی و فردى روى صحنه‌هاى داخل و خارج از کشور داشته است.
– آهنگ‌سازى و تنظیم قطعات فراوان موسیقی
– فرامرز پایور صدها شاگرد از چهار نسل متوالی داشت.
– نت‌نویسى قطعات فراوانی از پیشینیان
– حضور در هنرستان و هنرکده موسیقى ملى- اداره هنرهاى زیبا و واحد موسیقى رادیو تلویزیون ملى ایران
– کتب آموزشى سنتور را فرامرز پایور نگارش کرده است -دومین کتاب -دستور سنتور- را در ۱۳۴۰ بعد از زنده یاد حسین صبا نوشت که تاکنون پرفروش‌ترین کتاب آموزش موسیقى در ایران بوده است.-
–  پایور بر کار گروه‌هاى دیگر و تصحیح نقاط ضعف آنها نظارت داشت.

فرامرز پایور
فرامرز پایور

آلبوم‌ها

آواز عبدالوهاب شهیدی

عود من خداحافظ -عبدالوهاب شهیدی- فرامرز پایور- پرویز یاحقی و جهانگیر ملک-
نگاه گرم تو -زندگی- -عبدالوهاب شهیدی- فرامرز پایور- حسن ناهید- هوشنگ ظریف- رحمت‌الله بدیعی- محمد اسماعیلی-
بی تو به سر نمی‌شود -عبدالوهاب شهیدی- پرویز یاحقی- فرامرز پایور- جهانگیر ملک و هنرمندان دیگر-
اجرای عبدالوهاب شهیدی و ارکستر سازهای ملی و فرامرز پایور -مجموعه موسیقی تصویری در دستگاه سه گاه-

آواز محمدرضا شجریان

خلوت گزیده -گروه اساتید موسیقی ایران به سرپرستی فرامرز پایور- خواننده: محمدرضا شجریان-
راز دل -خون جوانان وطن- -گروه پایور به سرپرستی فرامرز پایور خواننده: محمدرضا شجریان-
انتظار دل -گروه اساتید موسیقی ایران به سرپرستی فرامرز پایور خواننده: محمدرضا شجریان-
یوسف گم‌گشته -گروه پایور به سرپرستی فرامرز پایور خواننده: محمدرضا شجریان-

آواز شهرام ناظری

دل شیدا -ارکستر پایور- آواز اصفهان- خواننده: شهرام ناظری-
کنسرت اساتید موسیقی ایران -گروه اساتید موسیقی ایران- آواز ابوعطا- خواننده: شهرام ناظری-
لیلی و مجنون -گروه پایور- دستگاه شور- خواننده: شهرام ناظری-

سایر آثار

به پاس نیم‌قرن فعالیت هنری استاد فرامرز پایور -آواز عبدالوهاب شهیدی- محمدرضا شجریان- شهرام ناظری- اسماعیل ادیب خوانساری و محمود کریمی-
آلبوم آموزشی دستور سنتور -استاد  پایور-
سی قطعه چهارمضراب -استاد پایور-
شهرناز – پایور- حسین تهرانی-
پرنیان – پایور-
ضرباهنگ – پایور- حسین تهرانی-
شهرآشوب -فرامرز پایور- حسین تهرانی-
دلنواز -ف پایور- حسین تهرانی-
کرشمه -اجرای آثار درویش‌خان با ارکستر-
پریزاد -اجرای آثار درویش‌خان با ارکستر-
دلکش -اجرای آثار درویش‌خان با ارکستر-
دستگاه ماهور و سه‌گاه -فرامرز پایور- هوشنگ ظریف و محمد اسماعیلی-
نغمه‌هایی در دستگاه شور و ماهور -ارکستر پایور-
شور- چهارگاه- به یاد حبیب سماعی – پایور-
دستگاه همایون – پایور- محمد اسماعیلی-
رهاورد – پایور- جلیل شهناز- محمد اسماعیلی-
چهارباغ -گروه اساتید به سرپرستی فرامرز پایور- خواننده: علی رستمیان-
ضرب اصول – پایور- حسین تهرانی-
حاصل عمر -پایور- بهاری- تهرانی-
حکایت دل -گروه پایور- خواننده: علی رستمیان-
پراکنده -فرامرز پایور- محمد اسماعیلی- این آلبوم همچنین با نام -در زیر باران- و در خارج از ایران نیز به اسم -یادگاری- منتشر شده‌است
ارغوان -گروه پایور- خواننده: علی رستمیان-
شب مهتاب -مجموعه تصانیفی که علی رستمیان با گروه پایور خوانده‌است-
نوای دل
بداهه‌نوازی نوا- راست پنجگاه – پایور-
رِنگ شهر آشوب – پایور-
گروه‌نوازی
گفتگو -مجموعه دو نوازی برای سنتور و سازهای مختلف-
پرده عشاق -گروه پایور- خواننده: حمیدرضا نوربخش-
سروش بهار -ساخته استاد  پایور- خواننده: بهرام باجلان-
مویه -گروه دلنوازی با همکاری فرامرز پایور- جلیل شهناز- محمد موسوی-
کرشمه نرگس -پایور- جلیل شهناز- محمد اسماعیلی- خواننده: سیامک شجریان-
هفت پیکر
آواز محمود کریمی -سنتور: فرامرز پایور- سه تار: داریوش صفوت-
تنها یک خاطره -فرامرز پایور و محمدرضا لطفی-
عیاران -اجرای آثاری از احمد پژمان توسط گروه سازهای ملی-
قطعاتی از استادان قدیم ایران -گروه سازهای ملی- تنظیم و سرپرست گروه: استاد فرامرز پایور-
هم‌نوازی استادان -اجرای گروه پایور- انتشار در ۱۳۹۱-
تعدادی از برنامه‌های گل‌ها با همکاری استاد فرامرز پایور: شماره ۱۰۳- ۱۰۷- ۱۲۳- ۱۲۴- ۱۳۳- ۱۳۷- ۱۵۰- ۱۵۶- ۱۵۸- ۱۶۲- ۱۸۱- ۱۸۲- ۱۸۳- ۱۸۵- ۱۰۲

و آثار بسیار دیگر

تالیف‌ها

دستور سنتور- دی ۱۳۴۰
سی قطعه چهارمضراب برای سنتور- اردیبهشت ۱۳۵۱
هشت آهنگ برای سنتور- فروردین ۱۳۵۷
پرنیان -دونوازی برای تار و سنتور- مهر ۱۳۵۸
گفتگو -دو نوازی برای ویلن و سنتور- بهمن ۱۳۵۸
ردیف -چپ‌کوک- برای سنتور- مهر ۱۳۵۹
مجموعه پیش درآمد و رنگ -برای سنتور- مهر ۱۳۵۹
مجموعه پیش درآمد و رنگ -برای ویلن- مهر ۱۳۶۱
قطعات موسیقی مجلسی- مهر ۱۳۶۱
فانوس- مهر ۱۳۶۱
تیوری موسیقی- اردیبهشت ۱۳۶۲
رِنگ شهرآشوب- خرداد ۱۳۶۳
دوره ابتدایی- شهریور ۱۳۶۷
رهگذر -دونوازی برای سنتور و فلوت- شهریور ۱۳۶۸
آموزش ابتدایی تار- شهریور ۱۳۷۳
ردیف آوازی و تصانیف قدیمی به روایت استاد عبدالله دوامی- شهریور ۱۳۷۵
ویرایش مجدد دوره‌های سنتور ردیف استاد ابوالحسن صبا -ویرایش اولیه توسط مسعود غریب زاده ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۵- -بازنویسی توسط پژمان آذرمینا- فروردین ۱۳۷۸
فالگوش -هفت قطعه برای سنتور- ۱۳۷۹ ــ نت نویس کامپیوتری مسعود غریب زاده
چهل قطعه برای سنتور -پیش درآمد- رنگ- چهارمضراب از استادان قدیم ایران- گردآوری و تنظیم فرامرز پایور و تدوین شده توسط مینا افتاده- ۱۳۸۳
ردیف استاد ابوالحسن صبا برای سنتور چپ کوک- به کوشش فرامرز پایور- -انتقال به چپ کوک و ویرایش توسط مینا افتاده– ۱۳۹۰- -نسخه اولیه این کتاب در اردیبهشت ۱۳۵۹ توسط خانم افتاده و زیر نظر استاد پایور آماده شده‌است-

سکته مغزی و خانه‌نشینی

پایور- در سال ۱۳۷۸ دچار عارضه سکته مغزی شد و از آن زمان تا زمان مرگ نتوانست فعالیت هنری خود را ادامه دهد. با این وجود- در این سال‌ها- برخی آثار قدیمی وی با تنظیم مهرداد دلنوازی و خوانندگی سالار عقیلی و با تایید او تهیه و اجرا شدند.

درگذشت

فرامرز پایور ۱۸ آذر ۱۳۸۸ در بیمارستان شهید باهنر اقدسیه تهران به علت ایست قلبی و مشکل تنفسی درگذشت.

 

منبع :

ایران موزیک

بیتوته

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

آراپیک باغداساریان

آراپیک باغداساریان – Arapic Baghdasariyan

آراپیک باغداساریان کاریکاتوریست- طراح گرافیک- کارگردان و مترجم ایرانی بود -آراپیک در اواخر عمر کوتاه …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

20 − هجده =