خانه / ادبیات / فخر رازی – Fakhr al Din al Razi

فخر رازی – Fakhr al Din al Razi

فخر رازی
فخر رازی

فخر رازی با نام اصلی ابوعبدالله محمد بن عمر بن حسین بن حسن تیمی بکری طبرستانی رازی – فقیه- متکلم- فیلسوف- مفسر و حکیم مسلمان ایرانی است- لقبش فخرالدین است و به امام رازی یا امام فخر رازی نیز شهرت دارد- معروفترین اثر او کتاب مفاتیح الغیب مشهور به تفسیر کبیر فخر رازی است که از مفصل‌ترین تفاسیر قرآن است

زندگی فخر رازی

فخر رازی مشهور به ابن خطیب رازی و امام المشککین از بزرگان متکلمین و خطبا و فیلسوف مشهور سده ششم هجری در 25 رمضان سال 543 یا 544 در شهر ری زاده شد. محمد بن عمر فخر رازی یکی از مشاهیر علمی و ادبی اسلام شمرده می‌شود که در عصر خود از بزرگترین علما و حکمای اسلام بوده و در علوم معقول و منقول یعنی فلسفه- کلام- ریاضیات و فقه و اصول- تفسیر قرآن و ادبیات استاد- صاحب نظر و مرجع فضلای زمان محسوب می‌شده است. برجسته‌ترین دوره زندگی فخر رازی در شهر هرات بوده و در مجمع درسی‌اش بیشتر از دوهزار نفر دانشمند شرکت می‌کردند و حتی در هنگام سواری نیز بیش از سیصد نفر از فقها و شاگردانش برای بهره‌بردن از دانشش او را همراهی می‌کردند. وی در اصول و کلام مذهب اشعری و در فروع و فقه مذهب شافعی داشت.

علوم فقه و اصول و کلام اولیه را نزد پدرش آموخت و پس از وفات پدر به شهر رى سفر نموده و نزد کمال سمعانى رفت واو را به عنوان مرشد و استاد برگزید. پس از مدتى جهت تکمیل دروس- به مراغه سفر نمودو علم کلام و حکمت را نزد مجدالدین جیلی که از بزرگان فن بود آموخت.

رازى مدتى به سفر رفت و در خوارزم و ماورا النهر به دلیل بیان مطالبى بر خلاف مذهب مردم آنجا- از شهر اخراج شده به هرات رفت. در آنجا مورد اکرام و احترام‌سلاطین غورى قرار گرفت و سلطان غیاث‌الدین محمد غورى مسجد جامع‌بزرگ و مدرسه جامع هرات را براى مجالس پند و درس امام فخر رازى بنا نهاد.

فخر رازى به دلیل آنکه دو پسرش داماد یکى از ثروتمندان رى بودند- از وضع مالى خوبى برخوردار بود.

سفر

از جمله سفرهای مهم او- سفری به خوارزم بود که در آنجا با طرفداران عقاید معتزله سخت درگیر شد- و قدرت گروهی از داعیه داران مقیم خوارزم را به خطر افکند. پس از پیروزی فخر رازی- زمینه تحریک عوام فراهم آمد و احتمال برپایی فتنه و آشوب مردم- حکام خوارزم را به وحشت افکند. ناگزیر از حمایتش دست برداشتند و از خوارزم اخراجش کردند. پس از آن راه ماوراءالنهر در پیش گرفت. در شهرهای سمرقند و بخارا- خجند و بناکت- با علما و فقهای سرشناس به مباحثه و مناظره پرداخت. از جمله با رضی الدین نیشابوری- رکن الدین قزوینی و شرف الدین مسعودی در مجالس عمومی به جدل و مناظره نشست و بر همگان چیره شد. در سال ۵۸۲ قمری اختر شناسان سمرقندی و طرفداران احکام نجوم- پیش بینی کرده بودند که در این سال در برج میزان طوفانی از باد رخ می‌نماید که شهر را زیر و زبر می‌کند. فخر رازی با شرف الدین مسعودی در مورد بطلان حکم منجمان به مباحثه نشست و سرانجام بر وی پیروز شد و بر سخن منجمان و بطور کلی به احکام نجومی خط بطلان کشید. صاحب مجمل فصیحی این حادثه را چنین توصیف کرده‌است: -در این سال اجتماع اختران هفتگانه در ماه رجب ۵۸۲ در برج میزان واقع شد و مدتها در افواه افتاده بود که -طوفان باد- خواهد شد. طوفانی که سی گز یا بیست گز- از -خاک- زمین برگیرد! و از ابتدای قران تا یکماه بادی نجنبید که برگ درختی حرکت یابد یا شعله چراغی فرو نشاند- و در این واقعه شعرا به جد و هزل چیزی گفته‌اند.

شخصیت اجتماعی

فخر رازی خطیبی زبر دست بود و مردم خراسان برای شنیدن سخنانش شوق و رغبت بسیار نشان می‌دادند. وی مورد احترام فوق العاده شاهان و امیران و وزیران روزگار خود قرار داشت و از ثروت و اعتبار فراوان برخوردار شد. در جدل و مناظره سخت نیرومند بود و کسی را یارای مباحثه با او نبود. در مناظره گاهی تندی می‌کرد و بدمی گفت. در علوم زمان خود مانند: فقه- تفسیر- کلام- فلسفه- طب و ریاضیات متبحر بود و در تمام این زمینه‌ها تالیفات مرغوب دارد. تالیفات وی نیز مانند خودش شهرت و اهمیت فراوان یافت و در سراسر ممالک اسلامی آن روزگار مورد بحث و تدریس قرار گرفت. فخر رازی ذهنی آزاد و مستقل داشت و می‌کوشید که تحت تاثیر هیچ مکتبی قرار نگیرد. هم بر نهج البلاغه علی بن ابیطالب ع شرح نوشت و هم بر سقط الزند ابو العلا معری. با این همه در کلام پیرو مذهب اشعری و در فقه پیرو امام شافعی بود.

شخصیت علمی

در میان اثار وی می توان هم شاهد کتب فلسفی و هم شاهد کتب کلامی بود.حتی می توان گفت که برخی اثار وی همچون شرح اشارات و شرح عیون الحکمه کتاب هایی کاملا فلسفی اند. وی کتاب عیون الحکمه را در اواخر عمرخود نگاشته است.سهم عمده فخر رازی در پیشبرد الاهیات فلسفی است. به زبان ساده وی تلاش می کند تا با پیش زمینه ای کلامی-به عنوان یک فیلسوف اثری حکمی و فلسفی را تدوین کند.او تلاش کرده تا الاهیات فلسفی را گسترش دهد.یکی از کارهای مهم وی در واقع ایجاد هماهنگی میان تقسین بندی های سه گانه منطقی-الهی و طبیعی بین فلسفه و کلام است. در واقع فخر رازی تلاش می کرد تا از یک سو دست به تطبیق میان عناوین مسایل بین فلسفه و کلام زند و از سوی دیگر منطق را در ساختار آموزش های علم کلام وارد کند.

مذهب

ایشان در فروع دین شافعی مذهب و در اصول عقاید کلامی پیرو مذهب اشعری بود و با این وصف با علمای هم کیش خود همیشه در مجادله و مناظره بود. ایشان شعرهایی پراکنده به فارسی و عربی نیز سروده است که حاوی مفاهیم پندآمیز هستند. زندگی امام فخر- علی رغم عسرت و تنگدستی دوران نوجوانی پس از ورود به خوارزم و ماورا النهر و سکونت چند ساله در دربار خوارزمشاهیان رونق یافت. از حوادث دردناک زندگی امام فخر در سالهای پایانی زندگی مرگ فرزند جوانش محمد در اواسط سال 601 ق در هرات بود.

فرزندان

امام فخر دارای سه پسر و دو دختر بوده است. پسران او: محمد – ضیا الدین – شمس الدین. امام فخر در سالهای پایانی زندگی در هرات سکونت گزید.

شاگردان

– شمس الدین خسرو شاهی
– قطب مصری
– زین الدین کشی
– شمس الدین خویی
– شهاب الدین نیشابوری

آثار فخر رازی

فخر رازی آثار بسیاری در علوم نقلی و علوم عقلی دارد که برخی از مهمترین آنها عبارتند از:

تفسیر کبیر که به -مفاتیح الغیب- موسوم است.
الاربعین فی اصول الدین- این کتاب دارای چهار مسیله از مسایل کلامی است. او این کتاب را برای پسرش محمد تالیف نمود.
اساس التقدیس- این کتاب برای سیف الدین ملک عادل نوشته شده‌است و در قاهره منتشر شده‌است.
اسرارالتنزیل و انوارالتاویل- فخر رازی می‌خواسته‌است این کتاب را در چهار مبحت: اصول- فروع- اخلاق و مناجات بنویسد- ولی بعد از پایان مبحث اول در گذشت.
اسرارالنجوم
الانارات فی شرح الاشارات- در این کتاب از بوعلی سینا انتقاد نموده‌است.
البیان و البرهان
تحصیل الحق- رساله‌ای در مورد کلام
تعجیزالفلاسفه
تهذیب الدلایل و عیون المسایل
زبده العالم فی الکلام
شرح قانون ابن سینا
شرح نهج البلاغه
الشجره المبارکه
حفظ البدن
جامع العلوم یا حدایق الانوار فی حقایق الاسرار مشهور به -ستینی-

فخر رازی
آرامگاه فخر رازی در شهر هرات

وفات و آرامگاه

فخر رازی در روز دوشنبه- عید فطر سال ۶۰۶ قمری در شهر هرات در گذشت. او بسیار مورد علاقه و احترام دولت وقت بود و برخی می‌گویند بهمین سبب فرقه کرامیه به خاطر حسادت به موقعیتش او را مسموم نمودند. مرقدش در شمال غرب شهر هرات و در سمت غربی متوسط جاده خیابان هرات واقع بوده و زیارتگاه خاص و عام می‌باشد. در طول جنگ‌های اخیر و هجوم روسها به افغانستان- مقبره فخر رازی ویران گردیده اما در این اواخر مختصر بازسازی گردیده‌ است.

 

منبع :

علما و عرفا

پژوهه

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

مهدی محقق

مهدی محقق – Mehdi Mohaghegh

مهدی محقق نویسنده- علامه- ادیب- فقیه- مجتهد- نسخه پژوه و پژوهشگر تاریخ پزشکی اسلامی- مصحح …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شانزده − هشت =