خانه / ادبیات / صادق کیا – sadegh kiya

صادق کیا – sadegh kiya

صادق کیا
صادق کیا

صادق کیا زبان‌شناس و متخصص زبان‌های باستانی ایرانی بود- معروف ترین کتاب وی -قلب در زبان عربی- نام دارد که از سوی دانشگاه تهران منتشر شده و ریشه لغات فارسی در زبان عربی را معرفی کرده‌است- وی استاد زبان‌های باستانی ایرانی از جمله زبان پهلوی بود- شاهنامه و مازندران نیز از کتاب‌های معروف او است

زندگی صادق کیا

صادق کیا فرزند احمد کیا مقتدرالدوله درخاندانی اصلا مازندرانی در سال ۱۲۹۹ در مازندران به دنیا آمد. پس از تحصیلات دبیرستانی در دارالفنون بر آن بود که در رشته طب و شیمی ادامه تحصیل دهد ولی عشقش به زبان و ادب فارسی کشید. به دانشکده ادبیات تهران رفت و در 1320 ش در این رشته درجه لیسانس گرفت. کیا- سپس- به عنوان دبیر به استخدام وزارت فرهنگ -آموزش و پرورش فعلی- در آمد و- همزمان- تحصیلات خود را تا حد دکتری در دانشگاه تهران دنبال کرد- در 1323 ش از پایان نامه خود با عنوان -واژه نامه طبری- دفاع کرد و به دریافت مدرک دکتری توفیق یافت. رساله دکتری وی در 1326 چاپ و سال بعد تجدید چاپ شد. کیا پس از دریافت درجه دکتری- از وزارت فرهنگ به دانشگاه تهران منتقل و در مقام دانشیار دانشکده ادبیات به تدریس زبان و ادبیات پهلوی همت گمارد و پس از تاسیس گروه آموزشی زبانشناسی در1345 ش در همین دانشگاه- به تدریس مشغول شد. درآن تاریخ دانشسرای عالی هنوز از دانشگاه تهران منتزع نشده بود. کیا از آن زمان تا مدتی پس استقلال دانشسرای عالی -دانشگاه تربیت معلم سال ها بعد- و دانشگاه خوارزمی فعلی- در این مرکز تربیت دبیر- زبان و ادبیات پهلوی تدریس می کرد.

استاد کیا مدتی نیز مسیولیت-اداره کل هنرهای زیبای کشور- -بعدها- وزارت فرهنگ و هنر- را برعهده داشت و سرانجام به ریاست فرهنگستان زبان ایران – معروف به فرهنگستان دوم- منصوب شد- و این مقامی بود سخت درخور و شایسته مردی چنو که می دانست و می توانست در آن مقام چه بکند. او با آغاز فرهنگستان دوم واپسین نقش فرهنگی خود را آغاز و با پایان یافتن عمر این نهاد به فعالیت های علمی-اداری خود پایان داد. به دنبال انقلاب 1357 در ایران- و تصفیه -فله ای- دانشگاه ها از آموزگاران کشور- کیا از مقامات دانشگاهی و غیر دانشگاهی خود معزول شد. یک چند در بازداشت انقلابیون به سربرد و پس از آزادی- عملا قلم برزمین گذاشت و با تحقیق و تدریس خداحافظی کرد.

کیا در 1370 به قصد دیدار دو پسر ارجمند خود- مهرداد و اردشیر- به آمریکا سفر کرد- اوضاع زندگی وی چنان روندی گرفت که باعث شد او سال های پایانی عمر را در آن دیار غریب و به دور از خاکی که آن را می پرستید به سر آورد. کیا در مزولا واقع در ایالت منتانای آمریکا در حالی که دلش به آتش مهر وطن می سوخت- تن به سردی خاک سپرد.

در همان سال های اقامت در آمریکا- کتابخانه بسیار غنی و ذی قیمتش را که عمری بر سر گردآوری آن صرف کرده بود- به مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی اهدا کرد. مجموعه نفیس او به تاریخ 18/10/1380 تحویل مرکز دایره المعارف شد و درست دو ماه بعد -18/12/1380- این مرکز پیام تسلیتی به مناسبت درگذشت استاد در روزنامه همشهری منتشر کرد. شمار کتاب ها- از چاپی و خطی- و مجلات اهدایی به 9802 جلد بالغ می شود. به قضاوت آقای عنایت الله مجیدی- رییس کتابخانه مرکز- بخش ایران شناسی مجموعه کیا تا آن تاریخ بهترین و ارزشمند ترین منابع در این حوزه بود- تا کنون زیاده بر 70 مجموعه شخصی به کتابخانه مرکز دایره المعارف اهدا شده است. نیک پیداست که وقتی کیا موافقت خود را با انتقال کتاب های از جان عزیزترش به مخازن آهنین مرکز اعلام می کرد- چقدر برایش دردآور بود. دل کندن از کتاب های شخصی برای بسیاری از اهل کتاب یعنی دل کندن از زندگی. آقای مجیدی تعریف می کند که دکتر کیا چند بار تلفنی از آمریکا با او صحبت کرد و در هر بار چنان هیجان زده از ایران و فرهنگ ایران سخن می گفت که از فرط تاثر به گریه می افتاد. بسیار مصر ونگران بود که کتاب ها سالم و به طرزی صحیح به مرکز منتقل شود و مورد استفاده پژوهندگان قرارگیرد- گویی می خواست مطمین شود که حال که خودش دیگر نمی تواند از آن ذخایر معنوی بهره ببرد- لااقل پژوهش گران راستین به آن دسترسی پیدا کنند. از روانشاد کیا مقداری یادداشت و فیش نیز برجای مانده بود که آنها نیز تحویل مرکز دایره المعارف شد. این مجموعه دستنوشته سپس در اختیار دکتر محمد تقی راشد محصل و خانم ماندانا صدیق بهزادی قرار گرفت تا به همت ایشان تنظیم و برای چاپ آماده شود. امید که هر چه زود تر این مهم متحقق گردد و ارباب تحقیق بتوانند از خرمن اندوخته های منتشر نشده استاد کیا بهره مند شوند.

به اعتقاد بعضی از معاصران دکتر کیا- میهن دوستی- عرب هراسی و غرب گریزی وی گاه به افراط کشیده شده است. مع ذلک- این افراط در بیگانه هراسی به ندرت به کارهای علمی وی سرایت کرده است. اتفاقا مقدار قابل ملاحظه ای از تحقیقات لغت شناختی او مربوط است به بعضی از فرهنگ های لغت عربی و ریشه شناسی واژگان این زبان. به علاوه- با همه عشقی که به زبان فارسی داشت و به رغم نگاه منفی که از پاره ای جهات نسبت به عرب داشت- هیچ گاه به عارضه سره نویسی افراطی دچار نشد و اجازه نداد مخصوصا نثرش از فارسی معیار و معمول ابنا زمان چندان قاصله بگیرد. فارسی او از سنخ فارسی نامعمول و گاه من درآوردی سره نویسان ِ افراط کار نبود -شاید جز در ترجمه متون پهلوی -. ولی درشعرش آثار سره گویی بیشتر به چشم می خورد. او به شاعری شهره نبود ولی همچون بسیاری از همکاران داتشگاهی خود مانند پرویز ناتل خانلری و ذبیح الله صفا بر حسب تفننن شعری می سرود و -مهر- و -تیرا- تخلص می فرمود. کیا معلم موفقی بود. کلاس هایش خشک و بی روح نبود. فصیح – شیرین و با شور و شوق سخن می گفت- و لذا دانشجویانش را خسته نمی کرد. مهربان بود و فروتن- چهره ای بشاش و امیدوار داشت- معمولا تبسمی ملایم و مطبوع بر لب داشت که به دانشجویانش آرامش و اعتماد به نفس می بخشید-از دانشجویانش فاصله نمی گرفت- رفتار و گفتارش احترام آمیز و احترام برانگیز بود.

دکتر کیا نسبتا پر اثر بود. رسالات و مقالات زیادی در موضوع های ادبی- تاریخی- فقه اللغه- گویش شناسی- وف رهنگ عامه نوشته است که همه بر دقت و وسواس علمی و عمق استقصای او دلالت دارند. تخصص او در درجه نخست فارسی میانه یا پهلوی بود. با این حال- چنین می نماید که بیشترین حجم کارهای پژوهشی او در حوزه تتبعات لغوی و گویش شناسی بوده است. استاد کیا افزون بر آنچه خود تحقیق کرد و به قلم درآورد- راهنمای بیش از بیست دانشجو در نوشتن پایان نامه هایی بود که درحوزه های تخصص و علاقه او قرار می گرفت.

فعالیتهای صادق کیا

– از سال ۱۳۲۴ در سمت دانشیاری در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به تدریس مشغول شد.
– در سال ۱۳۳۰ به‌ عنوان استاد کرسی زبان و ادبیات پهلوی در دانشگاه تهران ارتقا یافت.
– در سال‌های بعد علاوه بر خدمت دانشگاهی- متصدی سمت‌های اداری از جمله ریاست اداره فرهنگ عامه در وزارت فرهنگ و هنر نیز بود. همچنین در تاسیس – فرهنگستان زبان ایران در دهه ۱۳۴۰ نقش فعالی داشت و ریاست این فرهنگستان را به عهده گرفت.

بزرگداشت صادق کیا

– کتاب ارج ‌نامه صادق کیا در راستای پاسداشت بزرگان عرصه فرهنگ و ادب ایران منتشر شد.

تحصیلات و مدارک علمی

– لیسانس رشته زبان و ادبیات فارسی
– دکتری رشته ادبیات فارسی

مسیولیت و مقام ها

– دانشیار دانشگاه تهران
– استاد کرسی زبان و ادبیات پهلوی در دانشگاه تهران
– رییس اداره فرهنگ عامه در وزارت فرهنگ و هنر
– رییس فرهنگستان زبان ایران

آثار صادق کیا

– چند نمونه از متن نوشته‌های پهلوی
– نقطویان یا پسیخانیان- ۱۳۲۰
– کتاب قلب در عربی
– داستان جم -با همکاری محمد مقدم-
– گشته دبیره یا خط کستج- در باره خط کتیبه‌ها و سکه‌ها و مهرهای دوره اشکانی و ساسانی
– گویش آشتیان- ۱۳۳۵
– ماه فروردین روز خرداد -متن پهلوی و ترجمه فارسی با واژه ‌نامه– ۱۳۳۵
– راهنمای گردآوری گویش‌ها- ۱۳۴۰
– واژه‌ نامه گرگانی
– مجمع‌الامثال- محمدعلی هبله ‌رودی -تصحیح- ۱۳۴۴

مرگ

دکتر صادق کیا در اسفند ۱۳۸۰ در آمریکا درگذشت.

 

منبع :

www.cgie.org.ir

سیتی تومب

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

خسرو شاهانی

خسرو شاهانی – Khosrow Shahani

خسرو شاهانی طنزنویس- داستان‌نویس و خبرنگاری بود که با نشریاتی همچون توفیق- فکاهیون- گل آقا …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

5 × 4 =