خانه / نام آوران / ریچارد فرای – Richard N Frye

ریچارد فرای – Richard N Frye

ریچارد فرای
ریچارد فرای

ریچارد فرای با نام کامل ریچارد نلسون فرای شرق‌شناس و ایران‌شناس برجسته آمریکایی و استاد دانشگاه هاروارد بود- وی نقش موثری در پایه‌گذاری -مرکز مطالعات خاورمیانه- دانشگاه هاروارد داشت- او به زبان‌های فارسی- عربی- روسی- آلمانی- فرانسوی- پشتو- ازبک و ترکی مسلط بود و با زبان‌های اوستایی- پهلوی و سغدی آشنایی کامل داشت

زندگی ریچارد فرای

ریچارد فرای دهم ژانویه ۱۹۲۰ در خانواده‌ای سویدی‌تبار در آلابامای‌ آمریکا متولد شد. ریچارد فرای سپس به همراه خانواده به ایالت ایلینوی نقل مکان کرد. در دوران نوجوانی با مطالعه داستان‌های تاریخی به شرق و تاریخ آن علاقمند شد و به همین سبب هم‌زمان با تحصیل در رشته فلسفه در دانشگاه ایلینوی- در رشته تاریخ نیز به تحصیل پرداخت و زبان عربی و ترکی و هنرهای اسلامی را آموخت.
او پس از گذراندن دوره‌های چین‌شناسی و باستان‌شناسی چین و ژاپن- زبان فارسی هم آموخت.

ریچارد نلسون فرای بیش از ۷۰ سال از زندگی‌اش را صرف مطالعه و پژوهش درباره تاریخ و فرهنگ فلات ایران کرد و یکی از آخرین بازماندگان نسل ایران‌شناسان و شرق‌شناسانی چون آرتور کریستین‌سن و آرتور پوپ- رومن گیرشمن و پروفسور آلبرت امستد بود که شرق‌شناسی را در دانشگاه‌های جهان بنیان گذاشتند و تالیفات بسیاری درباره فرهنگ و هنر و تاریخ ایران داشتند.

ریچارد نلسون فرای در سال‌های ۱۹۴۳ و ۱۹۴۴ به ایران و افغانستان و هند سفر کرد و در این سفرها به آثار باستانی علاقه وافری یافت. در سال ۱۹۴۶ با ارایه ترجمه کتاب تاریخ بخارای از انجمن بورسیه‌های دانشگاه هاروارد بورسیه شد و در دانشکده مطالعات مشرق‌زمین و آفریقا در لندن به تحصیل زبان سغدی و پهلوی پرداخت و پس از بازگشت به هاروارد شروع به تدریس انسان‌شناسی و تاریخ و مذاهب خاورمیانه کرد و هم‌زمان زبان ارمنی را آموخت. به سبب تلاش وی برای ایجاد کرسی تدریس زبان ارمنی و ارمنی‌شناسی در دانشگاه هاروارد- لقب -ارمنی افتخاری- را دریافت کرد.

تلاش‌های ریچارد نلسون فرای منجر به ایجاد کرسی تدریس مطالعات ایرانی در دانشگاه کلمبیا شد و به عنوان اولین استاد کرسی مطالعات ایرانی منصوب شد. بعدها آن‌جا را به قصد هاروارد ترک کرد.هم‌چنین یکی دیگر از کارهای فرای در هاروارد- تاسیس مرکز مطالعات خاورمیانه بود. او یکی از بنیادگذاران مرکز مطالعات خاورمیانه در تهران بود و نخستین مدرسه تابستانی مطالعات ایرانی را در دانشگاه شیراز سازمان داد.
فرای سفرهای متعددی به ایران کرد که از جمله آنها می‌توان به سفرش در اوایل دهه هشتاد اشاره کرد.

 

ریچارد فرای
ریچارد فرای

مرگ ریچارد فرای

ریچارد نلسون فرای در ۹۱ سالگی و در مرداد ۱۳۸۹ -ژوییه ۲۰۱۰- از سوی محمود احمدی‌نژاد خانه‌ای تاریخی و مجلل در اصفهان برای زندگی در ایران تا پایان عمرش دریافت کرد. او در وصیتش خواسته تا پس از مرگش در اصفهان و در کنار رودخانه زاینده رود نزدیک آرامگاه پروفسور آرتور پوپ شرق‌شناس معروف به خاک سپرده شود.

ریچارد نلسون فرای در روز پنج شنبه 27 مارس 2014 -هفتم فروردین ۱۳۹۳- در سن ۹۴ سالگی در شهر بوستون درگذشت.

جوایز ریچارد فرای

فرای بخاطر زحمات و پژوهشهای شرق‌شناسی و ایران شناسی از مراکز مختلف جوایز متعددی دریافت نموده‌است. در ایران نیز در چند مناسبت مورد تقدیر قرار گرفته‌است. در ۲۸ آذر ۱۳۸۲ خورشیدی آیین گرامیداشتی به مناسبت پنج دهه خدمات خستگی ناپذیر پروفسور فرای برجسته‌ترین ایران شناس جهان به همت -جامعه بین‌المللی فرهنگ ایرانی- و -انستیتوی آمریکایی مطالعات ایرانی در دانشگاه کلمبیا- برگزار شد. وی در سال۱۳۸۳- سیزدهمین جایزه ادبی و تاریخی دکتر محمود افشار یزدی- را دریافت کرد. در نوزدهمین جشنواره بین‌المللی خوارزمی در سال ۱۳۸۴ از وی به عنوان میهمان افتخاری جشنواره و به پاس تلاش‌های وی در شناساندن هر چه بیشتر قلمرو فرهنگی و تاریخی ایران و ایرانیان تقدیر شد.
شادروان دهخدا به سبب علاقه‌مندی فرای به ایرانی شناسی- به او لقب -ایران دوست- داد- و فرای در امضای خود این لقب را افزود.[۲] فرای همواره یکی از مدافعان نام خلیج فارس بوده‌است.

مقاله‌ها

از میان مهم‌ترین مقالات وی در زمینه تمدن ایران می‌توان به سه مقاله اشاره کرد. مقاله -فر کیانی در ایران باستان- که به اعتقاد ریشه‌دار در شاهان ایران باستان به حمایت ایزدی و تایید الهی- اشاره می‌کند و مقالهٔ کوتاهی که در آن با استناد بر نقاشی جیمز موریه از ویرانه‌ای را که پنداشته می‌شد آتشکده بیشابور بوده- ثابت کرد این بنا دارای سقف بوده‌است و آتشکده روباز نبوده‌است در این نقاشی در بالای دیوارهای بنا پنجره‌های وجود داشت که اکنون باقی نمانده‌است- و مقاله‌ای دیگر که -سنگ‌نبشته آرامی گور کوروش- نام داشت. فرای با بررسی تلاش‌های پیشین برای خواندن این کتیبه- اثبات کرد که این متنی است به زبان پارسی باستان و خط آرامی که به فرمان یکی از آخرین پادشاهان هخامنشی تهیه شده‌است.

آخرین نامه فرای

ظاهرا ریچارد فرای قبل مرگ پیش‌بینی می‌کرد خانواده‌اش بر سر اجرای وصیت او در ایران با چالش مواجه شوند. افشین زند- پژوهشگر مستقل دانشگاه هاروارد و دوست ریچارد فرای که پروژه مشترکی با فرای تحت عنوان -توماس جفرسون و کوروش بزرگ- انجام داده- دربارهٔ آخرین روزهای عمر دوست و همکارش اظهارنظر کرد.
زند- ۱۷ آوریل -۲۸ فروردین- در مورد آخرین روزهای عمر این ایران‌شناس نوشت:
-او در روزهای آخر عمرش چندان نمی‌توانست به‌وضوح و راحتی صحبت کند. تنها توانست یکی دو هفته پیش از مرگش به دشواری چند کلمه بر زبان بیاورد. پیش از آن- او دچار اختلال زبانی شده بود اما امکان درک نیمی از صحبت‌ها و جملاتش وجود داشت. او دو هفته پیش از مرگش به من راجع به کتابی که با هم راجع به کوروش بزرگ و جفرسون قرار بود بنویسیم- صحبت کرده بود.-

ریچارد فرای
ریچارد فرای

من جاسوس نیستم

افشین زند- در تاریخ ۱۲ اکتبر ۲۰۱۰- نامه‌ای از فرای تحت عنوان -دربارهٔ مرگ و خاکسپاری- در اصفهان دریافت کرد. در بخش‌هایی از نامه آمده‌است: -من جاسوس نیستم. ایرانی‌ها مرا خوب می‌شناسند. سابقه من مشخص است. همه‌چیز از زمانی شروع شد که به‌عنوان مدیر موسسه آسیا در دانشگاه پهلوی آن زمان -دانشگاه شیراز- فعالیت می‌کردم- موسسه‌ای که توسط آرتور اپهام پوپ در نیویورک بنا شده بود. آن زمان زندگی من در شیراز و فعالیتم در ارتباط با آسیا و ایران- شناخت مرا از فرهنگ و تمدن این کشور بیشتر کرد و سال‌ها زندگی در ایران- عشق مرا به این کشور فزونی بخشید. به‌همین‌دلیل تصمیم گرفتم برای تکمیل عشقم به ایران- بعد از مرگم در ایران دفن شوم- اگرچه متولد سوید هستم اما بیشتر از هر جای دیگر- به ایران احساس تعلق می‌کنم و فکر می‌کنم این حق زیادی نباشد. اصفهان- بیشتر از سایر شهرهای ایران- مورد علاقه من قرار گرفت- شهری که سال‌ها پایتخت صفویه بود و سرشار از نمادهای ایرانی و اسلامی است.-

در ادامه نامه آمده‌است: -درست زمان ریاست‌جمهوری خاتمی بود که درخواستم برای دفن شدن در کناره زاینده‌رود را دوباره مطرح کردم و وی نیز استقبال کردند و شهردار وقت اصفهان و استاندار آن زمان اصفهان نیز موافقت کردند که این اتفاق بعد از مرگم صورت گیرد. زمان رییس‌جمهوری احمدی‌نژاد نیز او حتی خانه‌ای در اصفهان به من بخشید که این حق را به من داد تا آخر عمر در اصفهان زندگی کنم و من هشتم اوت ۲۰۱۰ به اصفهان آمدم. اتهام اینکه برای سیا فعالیت می‌کردم و چیزهای دیگر شبیه این را قویا رد می‌کنم.

کتاب‌ های ریچارد فرای

از میان کتاب‌های بسیاری که فرای دربارهٔ تمدن ایران و ایرانیان نوشته‌است می‌توان به کتاب‌های زیر به عنوان برجسته‌ترین آثار وی اشاره کرد.

– ترجمه تاریخ بخارا
– میراث باستانی ایران
– عصر زرین فرهنگ ایران
– تاریخ باستانی ایران
– ویراستاری جلد چهارم از کتاب تاریخ ایران کمبریج -از یورش اعراب تا زمان سلجوقیان-
– سفری دور و دراز در ایران بزرگ- ترجمه شاهرخ باور- نشر نامک- سال ۱۳۹۵

 

منبع :

بیتوته

پرورش افکار

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

آراپیک باغداساریان

آراپیک باغداساریان – Arapic Baghdasariyan

آراپیک باغداساریان کاریکاتوریست- طراح گرافیک- کارگردان و مترجم ایرانی بود -آراپیک در اواخر عمر کوتاه …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بیست + چهارده =