خانه / بزرگان تاریخ / رابرت هوک – Robert Hooke

رابرت هوک – Robert Hooke

رابرت هوک
رابرت هوک

رابرت هوک عضو انجمن سلطنتی- یکی از فلاسفه علوم طبیعی- معمار و دانشمند علوم معقول و منقول انگلیسی است که نقش مهمی را در انقلاب علمی در هر دو زمینه تجربی و تیوری ایفا کرد- هوک فیزیکدان انگلیسی گرچه در سراسر عمر از بیماری رنج می برد لیکن یک لحظه از کار و کوشش و خدمت باز نایستاد

زندگی رابرت هوک

رابرت هوک در ۱۸ ژوین ۱۶۳۵ در خانواده ای روحانی در دهکده فرش واتر در ساحل جنوبی انگلستان چشم به جهان گشود. درش کشیش همان محل بود و در خانه کوچکى زندگى مى‏کرد. هوک از بدو تولد بسیار ضعیف و لاغر بود و چنانچه از یادداشت‏هاى دوران جوانى او بدست مى‏آید- کمتر غذایى به مزاجش سازگار بود- به علت التهاب سینوس‏هاى پیشانى اش- همواره سردرد و سرگیجه داشت- دایما مبتلا به زکام بود و از این بیمارى به شدت رنج مى‏برد- شب‏ها نمى‏توانست بخوابد و اگر هم ساعتى مى‏خوابید- در خواب با رویاهاى ترسناک و کابوس‏هاى وحشتناکى دست به گریبان مى‏شد و درد و بى خوابى سبب تندخویى و بى‏حوصلگى هوک و در نتیجه باعث گله و شکایت دیگران و رنجش دوستانش مى‏گردید.
علاوه بر این- هوک از جمال و زیبایى بهره‏اى نداشت- دماغش بسیار بزرگ و دهانش گشاد بود و قیافه مضحک او هر بیننده‏اى را از آینده وى ناامید مى‏ساخت!

هوک سیزده ساله بود- که پدرش را از دست داد. او پس از مرگ پدر به لندن رفت و به عنوان شاگرد- پیش سر پیتر للى یکى از نقاشان معروف مشغول به کار شد- اما بوى رنگ‏هاى نقاشى- سردرد او را افزایش داد- ناچار نقاشى را ترک کرد و وارد مدرسه شهر وست مینستر شد. طولى نکشید که مورد توجه دکتر بوسیاى استاد مدرسه قرار گرفت و بوسیاى یار و همدم زندگى او شد . با آموختن هندسه و آشنایى جزیى با زبان‏هاى لاتینى و یونانى در 18 سالگى وارد دانشگاه عجیب او در حکاکى روى چوب و فلز مورد توجه قرار گرفت و با آشنایى به موزیک- به عنوان آوازه خوان در دانشکده کرایست چرچ دانشگاه آکسفورد مشغول به کار شد.

هوک در این دانشکده- پیش خدمت شخصى به نام گودمن بود و با پولى که از پیش خدمتى و آوازخوانى به دست مى‏آورد – زندگى خود را اداره مى‏کرد.
در دانشگاه آکسفورد- عده معدودى از جوانان با استعداد- که علاقه خاصى به علوم آزمایشگاهى داشتند- دست به یک رشته مطالعات تازه‏اى زدند. رابرت بویل جز گروه فوق بود- که در زندگى هوک تاثیر فراوانى داشت. ولى هفت سال از هوک بزرگتر بود و مال و ثروت زیادى در اختیار داشت. رابرت بویل در سال 1655 هوک را که هنوز محصل بود- به عنوان معاون آزمایشگاه خود استخدام کرد. هوک در این آزمایشگاه- پمپ باد را اختراع نمود. در سال 1661 کتابى درباره خاصیت لوله‏ هاى مویین و صعود مایعات در لوله‏هاى مویین نوشت و در این باره بررسى بیشترى نکرد- اما کتاب او مملو از نظریات تیز و داراى روح آزمایش بود.

هوک دریافت که حرکت اجسام ریز- روى سطح مایعات و بالارفتن نفت از فتیله چراغ و حرکت شیره خام و پرورده ذرختان بر اثر خاصیت لوله‏ هاى مویین است.
در سال 1662 هنگامى که انجمن سلطنتى امتیاز خود را دریافت کرد- هوک را به عنوان کتابدار و متصدى انجمن استخدام نمود. در اینجا هوک اجازه داشت فقط هر هفته هنگامى که انجمن تشکیل مى‏شود- چهار آزمایش مهم انجام دهد.

او در سال 1665 کتابى درباره میکروگرافیا نوشت- این کتاب باعث شد که نام هوک جز علما بزرگ در تاریخ علوم ثبت گردد. کتاب او در انجمن‏هاى علمى انگلستان مورد توجه خاصى قرار گرفت و بعدها اسم هوک جزء دانشمندان مطالعه میکروسکپى بیولوژى ثبت گردید.
هوک با میکروسکوپى که اختراع کرده بود- پس از مطالعات زیادى- شرحى درباره چشم مرکب مگس و دگردیسى حشرات و ساختمان پر پرندگان نوشت.
وى در شرح ساختمان چوب پنبه براى اولین بار لغت سل به معناى سلول را به کار برد و آن را کوچک‏ترین جز چوب پنبه نامید.
هوک به وسیله میکروسکوپ نه تنها در دنیاى موجودات جاندار مطالعات فراوانى نمود- بلکه روى ساختمان اجسام جامد نیز مطالعه کرد. و اشکال مختلف بلورهاى برف را تشریح و نقاشى نمود. با کمک آن دستگاه بیش از 60 نوع اشیاء را مشاهده مى‏نمود.
او در تمامى رشته‏هاى علوم- آزمایش‏هاى دقیقى داشت. اولین دستگاه سنجش نور در مایعات و هم چنین اولین بارومتر یا هواسنج چرخى و غلظت سنج الکلى و اولین رطوبت سنج را اختراع کرد.
هوک اولین کسى بود که درجه صفر میزان الحراره را نقطه انجماد آب قرار داد. او بنیانگذار علوم مربوط به آثار جوى بود. تیورى مکانیکى گرما و حرارت را تشریح کرد و ثابت نمود که:

اجسام بدون وجود هوا نمى‏سوزند.
هوک پس از آزمایش در ساختمان بلورهاى کوارتز در داخل سنگ چخماق نتیجه گرفت- که ساختمان اجسام از بلورهاى مخصوص و به اشکال مختلف تشکیل شده‏اند و بدینوسیله تفاوت فلزات و نمک‏ها را مشخص کرد.
طاعون کبیر در سال 1665 و آتش سوزى بزرگ در سال 1666 نصف بیشتر لندن و اهالى این شهر را از بین برد. هوک به کمک کریستو فرورن در آبادى شهر لندن کوشید و یک هفته بعد از حریق- نقشه جدیدى براى ساختن لندن- که شکل یک مثلث بود- پیشنهاد کرد.
نقشه شهرسازى هوک بعدها براى احداث ساختمان‏هاى نیویورک بکار رفت.
در سال 1674 هوک کتابى درباره ستارگان و فاصله آنها نوشت و براى مشاهده آنها اولین تلسکوپ را اختراع کرد.
مشهورترین اختراع هوک- اختراع پاندول ساعت و تنظیم کار عقربه ‏هاى ساخت مچى بوسیله فنر بود. او پس از چند سال رقاص ساعت را اختراع کرد.
در سال 1677 الدینبرگ منشى انجمن سلطنتى مرد و هوک به جاى او منصوب شد. هوک در زمان اشتغال در انجمن- چندین بار با نیوتن مکاتبه نمود و درباره کشف علوم- با وى اشتراک مساعى کرد.

در سال 1682 هوک انجمن سلطنتى را ترک نمود. در سال 1687 پسر برادرش که سال‏هاى متمادى با او زندگى مى‏کرد- فوت شد و این واقعه- یک تشنج شدید براى هوک بود. بعد از گذشت یکى دو سال از این واقعه – دو سال بعد از مرگ هوک- نسخه هایى از کارهاى علمى او که در حدود چهارصد هزار لغت بود- پیدا شد.
این یادداشت‏ها باعث شد که نام وى در زمره دانشمندان بزرگ در تاریخ علوم جاودان بماند.اگر چه هوک- بررسى‏هاى علمى و تحقیقات خود را به حد کمال نرسانید- ولى با فعالیت‏ها و تلاش‏هاى مداوم و خستگى‏ناپذیر خود توانست- کلیه تیورى‏هاى علمى را در اختیار علما و دانشمندان بعد از خود قرار دهد.
بدین ترتیب رابرت هوک فیزیکدان معروف انگلیسى- با به جاى گذاشتن دهها اکتشاف عظیم علمى- به خاطر اخلاق تند و خشن خود- مظلومانه و بدون مقبره مشخصى به آغوش خاک آرمید.

شخصیت رابرت هوک

هیچ تصویر معتبری از رابرت هوک وجود ندارد- وضعیتی که برخی آن را به اختلاف‌های بسیار میان هوک و ایزاک نیوتن نسبت داده‌اند. در زمان هوک- انجمن سلطنتی در کالج گرشام برگزار می‌شد- اما پس از چند ماه از مرگ هوک- نیوتون رییس این انجمن شد و چنین برنامه‌ریزی کرد که جلسات در مکان جدیدی برپا شود. زمانی که پس از گذشت چندین سال در سال ۱۷۱۰ مکان برگزاری جلسات تغییر کرد- تصویر هوک در انجمن سلطنتی مفقود شد و هنوز نیز پیدا نشده‌است. مجله تایم در سوم ژوییه ۱۹۳۹- تصویری که احتمال می‌داد متعلق به هوک باشد را منتشر کرد- اما زمانی که اشلی مونتاگو- منبع این تصویر را پیگیری کرد متوجه شد که هیچ ارتباط قابل اثباتی با هوک ندارد- به علاوه مونتاگو دریافت که توصیف‌های مکتوب درباره ظاهر هوک همگی به یکدیگر شبیه‌اند ولی یا تصویر چاپ شده در مجله تایم هم خوانی ندارند.
در سال ۲۰۰۳- تاریخ شناسی به نام لیزا جاردین چنین ادعا کرد که تصویری که اخیرا کشف شده‌است متعلق به هوک می‌باشد اما ویلیام جنسن از دانشگاه سینسیناتی نشان داد که این ادعا صحیح نیست. نقاشی که جاردین از آن صحبت می‌کرد- در واقع متعلق به چهره دانشمندی اهل فنلاندرز به نام ژان باپتیست ون هلمونت بود .
سایر چهره‌های احتمالی که ممکن است متعلق به هوک باشند به شرح زیر می‌باشد:
مهری که هوک از آن استفاده می‌کرد به شکل سر یک مرد می‌باشد که برخی معتقدند احتمالا تصویر خود هوک را نشان می‌دهد.
تصویری که در ابتدای نسخه ۱۷۲۸ از کتاب -دایرهالمعارف چمبر- چاپ شده‌است- تصویری از نیم تنه رابرت هوک را نشان می‌دهد. با این حال مشخص نیست که این نقاشی واقعا از چهره هوک کشیده شده‌است یا خیر.
پنجره یادبودی که در -کلیسای سنت هلن- در لندن وجود داشت. اما این پنجره در واقع یک سری اشکال هندسی بر مبنای فرمول معین بودند و نه یک تصویر. به علاوه این پنجره در سال ۱۹۹۳ طی بمب گذاری این کلیسا از بین رفت.
در سال ۲۰۰۳- ریتا گریر که نقاش چهره‌های تاریخی است- با هزینه خود پروژه‌ای برای ایجاد یادبودی از هوک آغاز کرد. این پروژه با هدف ایجاد تصاویر معتبر از هوک که با توصیف‌های معاصر در مورد وی از دو منبع زیر هم خوانی داشت- صورت گرفت: توصیف‌های جان آبری و ریچارد والر. تصاویری که گریر از هوک- زندگی و کار او ارایه کرد- به طور گسترده‌ای در برنامه‌های تلویزیونی انگلیس و آمریکا- کتاب‌ها و مجله‌ها مورد استفاده قرار گرفته‌است

نظریه‌های مهم رابرت هوک در مورد زیست شناسی

هوک در سال 1665 میکرو گرافیا را که یکی از شاهکارهای علمی قرن 17 بود- منتشر کرد. آن اثر علاوه بر بسیاری نکات دیگر شامل نخستین توصیفها و نقشه‌های واحدهایی بود که یاخته -سلول- نامیده می‌شدند – اصطلاحی که او به کار برده بود -.

نظریه‌های مهم رابرت هوک در فیزیک

وی در پیدایش نگرشی انقلابی نیز سهیم بود که شیوه برخورد با حرکت دورانی بطور اعم و پویایی شناسی کیهانی بطور اخص را از نو تدوین و تنظیم کرد. هوک در مکاتبه مشهوری با -آیزاک نیوتن- این عقیده را بیان کرد که نیروی ثقل متناسب با مجذور فاصله کاهش می‌یابد – نظریه ای که نیوتن را به راه درک رابطه عکس مجذور کشانید و وی را در مسیر کشف جاذبه عمومی قرار داد.

وی در کتاب 1679 که مجموعه ای از شش اثر کوتاه بود- قانون هوک را شرح داد که عبارت بود از قانون کشسانی با این بیان که تنش با کرنش متناسب است.

نظریه‌های مهم رابرت هوک در زمین شناسی

هوک – زمین شناس ارزنده ای بود. نظریه‌هایش درباره منشاء سنگواره‌ها – طلیعه ای از نظریات قرن 19 در این مورد بود. وی را نخستین طرفدار نظریه سانحه گرایی به شمار آورده‌اند. وی همچنین متخصص ورزیده معماری بود. پس از آتش سوزی بزرگ شهر لندن – نقشه شهر را طرح کرد که بعداٌ‌ از روی آن شهر نیویورک را بنا کردند. او در این کار مامور شد که به عنوان زمین‌سنج با -کریستوفر رن- در تنظیم نقشه بازسازی لندن همکاری کند.

کارهای شگرف هوک در ساخت ابزارها

او به کارهای شگرف دیگری نیز دست زد و شاید مهمترین خدمت هوک به علم در رشته ساخت و کاربرد ابزارها باشد. او به هر ابزار مهمی که در قرن 17 ساخته شده بود- چیزی افزود. تلمبه بادی را در شکل ماندگارش اختراع کرد. ساعت سازی و میکروسکوپ سازی را جلو برد. تار چلیپایی را برای تلسکوپ – دریچه دیافراگم و نیز پیچ تنظیمی را که از روی آن – قرایت وضع مستقر بصورت مستقیم ممکن می‌شد- اختراع نمود.

همچنین پاندول ساعت – دستگاه سنجش انکسار نور در مایعات – بارومتر -هواسنج و غلظت سنج الکلی- و رطوبت سنج را نیر اختراع کرد.

وی بنیاد گذار هواشناسی علمی نامیده شده است. هوا سنجی را که او اختراع کرد- دارای سوزن متحرکی بود که فشار هوا را روی آن ثبت می‌کرد. دمای انجماد آب را نقطه صفر بر روی دماسنج پیشنهاد نمود و دستگاهی برای تنظیم دماسنجها طرح ریزی کرد. ساعت هوا سنجی او – فشار هوا – میزان بارندگی – رطوبت و سرعت باد را روی طبلکی چرخان ثبت می‌کرد.

کارهای مهم رابرت هوک در شیمی

هوک تفاوت فلزات و نمکها را نشان داد. کتابی در باب خاصیت مویین بویژه صعود مایعات در لوله‌ها نوشت. این دانشمند دریافت که حرکت اجسام ریز و کوچک در روی سطح مایعات و بالا رفتن نفت از فتیله و حرکت شیره خام و پرورده گیاهان بر اثر خاصیت لوله‌های مویین می‌باشد.

روانشناسی رابرت هوک

یکی از خدمات هوک که کمتر شناخته شده و در عین حال از نخستین فعالیت‌ها در این زمینه‌است- مدل علمی هوک در مورد حافظه انسان می‌باشد هوک در سخنرانی خود در انجمن سلطنتی در سال ۱۶۸۲ یک مدل مکانیکی از حافظه انسان ارایه کرد که شباهت اندکی به مدل‌های فلسفی پیشین- داشت .
این مدل مولفه‌هایی چون رمزگردانی- ظرفیت حافظه- تکرار- بازیابی و فراموشی را در برداشت که برخی از آن‌ها به طور تعجب آوری از دقت مدل‌های امروزی برخوردارند. این کار که نزدیک به ۲۰۰ سال مورد توجه قرار نگرفت- از جهات مختلفی به کار ریچارد سیمونز در سال‌های ۱۹۱۹/۱۹۲۳ شباهت دارد. زیرا هر دو- حافظه را موضوعی فیزیکی در نظر گرفته‌اند که جایگاه آن در مغز است. نکات جالب تر در این مدل‌ها این است که:

۱- نقش فرایندهایی که به صورت رو به پایین بر رمز گردانی تاثیر می‌گذارند را در نظر گرفته‌اند
۲- ار رزونانس برای توصیف بازیابی موازی و مبتنی بر وجود نشانه‌ها استفاده کرده‌اند
۳- حافظه بهتر برای مسایل جدیدتر را توضیح می‌دهند
۴- نقش یک سیستم واحد برای تکرار و القا را مطرح می‌کنند
۵- با توجه به فرضیات مطرح شده در مدل به طور مستقیم می‌توان قانون فراموشی را استنباط کرد .

این سخنرانی پس از مرگ هوک- در سال ۱۷۰۵ و زمانی منتشر شد که مدل حافظه مورد توجه بسیاری از محققان قرار گرفته بود. این مسیله مطرح شده‌است که این کار هوک چندان در ادبیات پژوهشی مورد توجه قرار نگرفته‌است زیرا چاپ آن در دوره‌ای انجام شد که از دوره علمی نیوتون نیز گذر کرده و شمار چاپ آن نیز کم بود و اینطور به نظر می‌رسد که در آن دوره- بیشتر مدلی منسوخ و از مد افتاده پنداشته می‌شد. مشکلات دیگر در راه موفقیت این مدل مربوط به انتقادهایی است که روانشناسان معاصر در مورد روح غیر مادی که هوک تا حدودی آن را به دقت- رمزگردانی و بازیابی نسبت داده‌است- مطرح کرده‌اند.

مرگ رابرت هوک

-رابرت هوک- در سال 1702 در سن 67 سالگی در لندن در گذشت. دو سال پس از مرگ این دانشمند – مجموعه رسالاتش انتشار یافت.

 

منبع :

دانشنامه رشد

طبقه ششم

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

میرفندرسکی

میرفندرسکی – Mir Fendereski

میرفندرسکی با نام اصلی مولانا ابوالقاسم بن ابوطالب میرحسینی فندرسکی حکیم و دانشمند دوره صفوی …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پنج × پنج =