خانه / ادبیات / شاعران / حاج مصور الملکی – Masor almelki

حاج مصور الملکی – Masor almelki

حاج مصور الملکی
حاج مصور الملکی

حاج مصور الملکی با نام کامل محمدحسین مصورالملکی طراح- نقاش- نگارگر- تذهیب‌کار- قلمدان‌ساز و شاعر بلندآواره اصفهانی بود که در نقاشی و مینیاتور به اوج کمال رسید- حاج مصورالملکی به شیوه‌های مختلف نقاشی آشنایی کامل داشت- علاوه بر مینیاتور و طراحی و قلم‌گیری و تشعیر و تذهیب- تابلوهای رنگ روغن و نقشه‌های بسیار زیبای فرش هم می‌ساخت

زندگی حاج مصور الملکی

حاج مصور الملکی در سال ۱۲۶۹ شمسی در اصفهان در یک خانواده هنرمند به دنیا آمد. ریشه این هنر موروثی در خانواده وی تا دوره صفوی دنبال می‌شود. او فرزند محمد حسن نقاش و نوه زین‌العابدین نقاش و نبیره محمد کریم نقاش بود. اما مقام هنری هیچ‌کدام از آنان به درجه استادی حاج مصور الملکی نمی‌رسد.

در سن 13 سالگی بود که پدرش در گذشت و در شرایط بسیار مشکلی مسیولیت کارگاه پدر را بعهده گرفت تا بتواند معاش مادر و سه خواهر کوچکتر خود را اداره نماید.

حسین در دوره حیات پدر و در خلال تحصیل- بعضی رموز هنر قلمدان سازی را نزد پدرش فرا گرفته بود ولی این اطلاعات به درجه‌ای نبود که بتواند کارهای جاری کارگاه پدر را ادامه دهد. لذا شاگردان با سابقه پدرش کمک خواست و با یاری آنها مدت کوتاهی سفارشات کارگاه را انجام داد- طولی نکشید که کلیه رموز قلمدان سازی را آموخت و مقوا‌سازی قلمدان و نقاشی آنها را به تنهایی به عهده گرفت.

استاد از دوران جوانی خود چنین حکایت می کند: – در آن زمان دو نوع قلمدان ساخته می شد- که یک نوع از آنها کوچک بود که هر یکصد عدد آن را فقط یک تومان دستمزد می گرفتم و نوع دیگر قلمدان بزرگ بود که هر صد عدد دو تومان اجرت داشت. باید توجه داشت که این دستمزد در مقابل تمام کارهای قلمدان- یعنی مقوا سازی- زمینه سازی- نقاشی- طلا‌کاری و روغن کاری بوده و با این قبیل دستمزدها زندگی یک خانواده پنج نفری را اداره می‌نمودم.

باید توجه داشت که تازه این دستمزدها را هم یک جا نمی پرداختند- بلکه بطور نسیه و قسطی دریافت می گردید.

در این هنگام انقلاب مشروطیت ایران آغاز گردید و در نتیجه برای مدتی کار استاد مصور الملکی پیشرفت چندانی نداشت. ولی با آنکه در نهایت عسرت و پریشانی به زندگی خود و عایله پنج نفری ادامه می‌داد هرگز از عزت نفس دست برنمی‌داشت و به هیچ یک از اقوام و آشنایان ابراز درد نمی‌کرد.

پس از استقرار مشروطیت نیز به تدریج هنر قلمدان سازی منسوخ گشت و استاد برای امرار معاش به نقاشی روی پارچه قلمکار پرداخت. و با پیشرفت در نقاشی و شبیه سازی شهرت و معروفیت وی آغاز گردید. در ابتدای رضا شاه که امنیت و آرامش مملکت بر قرار شد- استاد مصورالملکی دوره سختی و پریشانی را پشت سر گذاشته و در سن 38 سالگی بود که هنر مینیاتور و شبیه سازی و هنر روغن و آبرنگ و تذهیب و نقشه کشی قالی و کاشی را بدون کسب تعلیم از دیگران- در نهایت قدرت و کمال انجام می داد.

در این ایام مصورالملکی بیست نفر شاگرد در آتیله خود داشت و آثار بی شماری در کلیه رشته های هنر ملی تهیه می‌نمود که اکثرا به خارج کشور می رفت و شهرت او را از مرزهای ایران به دورترین نقاط جهان می رسانید.

در این سنین بود که سفری به فرانسه رفت و در پاریس مدت شش ماه برای عتیقه فروشان و ایران‌شناسان کار کرد و در مراجعت به ایران چون مصادف با سال حج بود به مکه رفت و سپس به ایران بازگشت و مجددا در کارگاه خود به تکمیل و ایجاد آثار هنری پرداخت.

حاج مصور الملکی در سن 40 سالگی ازدواج نمود و ثمره آن سه دختر و یک پسر بود.

حاج مصور الملکی در سال 1958 در نمایشگاه بین‌المللی بروکسل شرکت جست و به تابلوی تخت جمشید وی- مدال درجه اول طلا تعلق گرفت.

ملکه انگلیس ضمن تقدیر از یک اثر هنری استاد- یک قطعه مدال تاج گذاری ژرژ پنجم به مصورالملکی اهدا کرد. چرچیل نخست وزیر سابق انگلستان- روزولت رییس جمهور فقید آمریکا- چیانک کای شک رییس جمهور چین و عده ای دیگر از شخصیت های بزرگ بین‌المللی مقام هنری استاد حاج مصورالملکی را کتبا ستوده اند.

-حاج مصور الملکی- معتقد بود:-مینیاتور ایران انگار پیر شده است. خون او را بریزید و خون جوان به او بدهید. خواهید دید که دوباره جان می‌گیرد. تقلید- قاتل هنر است. هنر به اقتضای زمان و شرایط خویش سنت شکن و سنت گذار باشد. به این معنی که پا به پای زمان پیش برود- قالب‌ها و سنت‌های قدیمی را که مانع این پیشروی هستند دور بریزد و قالب‌ها و ارزش های جدیدی را که باعث رشد و تعالی او هستند پیدا کند. مینیاتوریست های ایرانی یکی دو قرن است که با تعصب زیاد و ابتکار و قدرت کم از استادان گذشته تقلید می‌کنند. آنها به جای آنکه سنت‌ها و ارزش های گرانبهای مینیاتور گذشته ایران را برای یافتن ظرفیت‌های تازه و راهگشایی‌های ضروری بکار بگیرد- راه را بر ذوق و تخیل و خلاقیت خود بسته و از روی آثار اصیل قدیمی سیاه مشق می‌کند.

 

حاج مصور الملکی
حاج مصور الملکی

آثار حاج مصور الملکی

از حاج مصور الملکی تابلوهای متعددی برجای مانده‌است اما او خود از میان همه آثارش- به تابلو تخت جمشید عشق می‌ورزید. او با این تابلو در نمایشگاه جهانی بروکسل برنده شد و جایزه گرفت. او برای ترسیم این تابلو نفیس و بی‌نظیر- سال‌ها به تماشا و کاوش پرداخت و از دانستنی‌های دو باستان‌شناس و حفار معروف در تخت جمشید به نام‌های -مستر ریچاردز- و -هرتسفلد- آلمانی استفاده کرد. او علاوه بر ساختمان معظم تخت جمشید- چهار هزار چهره در این تابلو به تصویر کشیده‌است. خود او معتقد است فرق میان کاخ تخت جمشید و تابلو او در این است که: -آن ویران شده ولی این سالم است-. همان زمان خواستند تابلو را به مبلغ ده میلیون تومان خریداری نمایند ولی او با وجود بضاعت کم- از فروش آن خودداری کرد و به فرزندانش نیز وصیت نمود که از آنجایی که این اثر هنریدارای ارزش ملی است آن را عزیز بدارند و به فروش نرسانند. او می‌گفت: -جهت به تصویر کشیدن این تابلو به مرحله‌ای رسیدم که تمام ذهنم انباشته از تخت جمشید بود. حتی قدم‌های سنگین سربازان جاویدان را روی سنگفرش‌ها می‌شنیدم. ارابه‌ها را با چرخ‌های زمخت و کوچکشان که در حرکت بودند و طنین سم اسب‌ها را که در هیاهوی ارابه‌ها محو می‌شد- می‌شنیدم- در چشم‌انداز آپادانا- باغ‌هایی را که در متن کم رنگ و غبارآلود- به چشم می‌خورد- همه را حس می‌کردم.-
مصورالملکی از اولین مرمت کنندگان نقاشی‌های چهل‌ستون در دهه ۲۰ شمسی بود و گفته می‌شود که وی تنها بر روی تابلوهای بالای طره در تالار اصلی کار کرده‌است.

از تابلوهای معروف دیگر حاج مصور الملکی – صحنه جنگ بین‌الملل دوم است که جنبه جهانی دارد.

از آثار معروف و ارزنده دیگرش- تابلوهای نفیس زیر را می‌توان نام برد:

تابلو سعدی -با مضمون -در حال که من این سخن بگفتم دامن گل بریخت و در دامنم آویخت-
تابلو چوگان بازی در میدان نقش جهان
تابلوی شیخ صنعان و دختر ترسا
تابلو بنای کاخ چهلستون و مجلس پذیرایی شاه عباس از ولی محمدخان فرمانروای ترکستان
تابلو صلح حیوانات که از کارهای آخر اوست
و بسیاری تابلوهای دیگر

شعر حاج مصور الملکی

استاد- طبع شعر هم داشت و این قطعه را بر وزن اشعار حماسی حکیم ابوالقاسم فردوسی جهت تابلو جنگ نادر و محمد شاه هندی سروده‌است:

چو کافور گون شد شبه موی من                     ز غم تاخت پیری سپه سوی من
سپاهی ز اندیشه کردم روان                          سوی نادر و جنگ هندوستان
چو پشت من از بار پیری                                شکست قلم بر گرفتم به پیری به دست
بر این جنگ نادر به پرداختم                            به پیری همه جنگ را ساختم
به پیری سر من سر جنگ داشت                    جوان بود و بر جنگ آهنگ داشت
بسی رنج بردم بر این کار                              من که نامم بماند بر این انجمن
شود پاک چون نقشم از روزگار                        همین نقش ماند ز من یادگار
پس از من نظر هر که کردی بر این                   کند بر روانم هزار آفرین

درگذشت

حاج مصور الملکی هنگامی که مشغول تهیه و پختن -روغن کمان- یکی از ملزومات نقاشی‌اش بود دچار سوختگی شد و بر اثر آن به لرزش دست دچار گردید که تا آخر عمرش او را آزار می‌داد. بعد از مدتی استاد دچار سکته شد و دست راست او فلج گردید. ده سال بعد در تاریخ ۲۴ دی ماه ۱۳۴۶ شمسی بدرود حیات گفت و در تخت فولاد دفن شد.

خانه حاج مصور الملکی

خانه حاج مصورالملکی که محل سکونت و زندگی او بوده از خانه‌های قدیمی و دیدنی اصفهان به‌شمار می‌آید که در خیابان آیت اله کاشانی- کوی محله نو در شهر اصفهان قرار دارد و خاطره این هنرمند را زنده می‌کند.

این خانه شامل فضاهای متنوع و زیبایی است که در چهار سوی به حیاط مستطیل شکل قرار گرفته‌است. در ابتدای ورود به خانه جبهه جنوب شرقی بنا پایدار می‌گردد. این جبهه شامل تالاری است که شاه نشین آن به ارتفاع دو طبقه در میانه دو اتاق گوشوار قرار گرفته‌است. این تالار با تزیینات گچبری رنگی- آینه کاری و مقرنس- زیباترین فضای خانه‌است. در گوشه جنوبی خانه حوضخانه‌ای به شکل صلیب به ارتفاع دو طبقه قرار دارد. در میانه این حوضخانه حوضی ۸ گوشه قرار دارد و بر فراز آن نورگیر زیبایی تعبیه شده‌است. این حوضخانه با تزیینات متنوع گچبری و مقرنس- به زیبایی بنا می‌افزاید.

حاج مصور الملکی
خانه حاج مصور الملکی

در شمال غربی خانه مجموعه دیگری است که شامل تالاری کم ارتفاع و شاه‌نشینی زیبا و مهتابی وسیعی در طبقه دوم با ایوانی کم عمق و ستون‌دار در انتهای این مهتابی می‌باشد. جبهه‌های شمال شرقی و جنوب غربی خانه نیز دارای یک تالار در وسط و دو اتاق سه دری در طرفین می‌باشند. نماهای پیرامون حیاط شامل تزیینات آجرکاری در بالا و ازاره سنگی حجاری شده در پایین دیوارها هستند. ورودی اصلی خانه دارای سردر و هشتی مشترک با خانه‌های مجاور است که پس از عبور از دو دالان به حیاط مرتبط می‌شود در مقابل تالار جبهه جنوب شرقی حوض بزرگی وجود دارد که از سنگ ساخته شده‌است.

علاوه برآنکه خانه مصورالملکی موزه‌ای از صنایع دستی است و با آینه کاری‌ها- پنجره‌های آلت‌بری و شیشه‌های رنگین دم طاووسی- نقاشی‌های دیواری و درهای مزین از شاهکارهای هنری دوران قاجار به‌شمار می‌رود.

برخی از آثار حاج مصور الملکی

حاج مصور الملکی
حاج مصور الملکی

 

حاج مصور الملکی
حاج مصور الملکی

 

حاج مصور الملکی
حاج مصور الملکی

 

حاج مصور الملکی
حاج مصور الملکی

 

منبع :

www.isfahancht.ir

بیتوته

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

فرامرز پایور

فرامرز پایور – Faramarz Payvar

فرامرز پایور موسیقی دان ایرانی- ردیف دان- آهنگ‌ساز- مدرس و نوازنده سنتور و محقق موسیقی …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

13 − 3 =