خانه / عرفان / عارفان بزرگ / جلال‌الدین تهرانی – Jalal al Din Tehrani

جلال‌الدین تهرانی – Jalal al Din Tehrani

جلال‌الدین تهرانی
جلال‌الدین تهرانی

جلال‌الدین تهرانی ستاره‌شناس- ریاضی‌دان- دولت مرد- دانشمند و فقیه ایرانی دوران پهلوی بود- او چند بار وزیر و سناتور شد و در آستانه انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ به ریاست شورای سلطنت منصوب شد- سید جلال تهرانی تنها سناتوری بود که به لایحه مصونیت مستشاران آمریکایی -کاپیتولاسیون- که بعدا به صورت قانون درآمد رای مخالف داد

زندگی جلال‌الدین تهرانی

جلال‌الدین تهرانی در سال ۱۲۷۵ شمسی در تهران متولد شد.پدرش سید علی شیخ‌الاسلام مرندی از علما و رجال دینی شهرستان مرند بود. پدرش لقب شیخ الاسلام را از مظفرالدین شاه گرفته و پدر بزرگش سید ربیع قاضی القضات شیخ الاسلامی بود. -سید ربیع معروف به قاضی سازنده حمام -قاضی- تاریخی شهرستان مرند به تاریخ 1286 ه.ق میباشد.

سید جلال مدتی در مدرسه تربیت درس خواند- سپس در مدرسه سپهسالار به تحصیل علوم دینی مشغول شد و لباس روحانیت بر تن نمود.وی اساتید بزرگ زمان خود را درک نمود- مرحوم حاج آقا مهدی منجم‌باشی در استخراج تقویم- آقا شیخ باقر گنابادی در عرفان- شیخ سعید خویی در رمل- آقا میرزا محمود قمی در حکمت و الهیات – آقا غلامحسین در عدد- میرزا ابراهیم در طب- میرزا نظام ‌الدین خان در هندسه- میرزا محمود خان کوکب ‌شناس در هییت- میرزا علی‌اکبر خان در السنه خارجه- میرزا محمود خان پسر میرزا کاظم در شیمی- کمال ‌الملک در نقاشی- میرزا اسدالله خان مازندرانی در نجوم و تعیین کواکب و مسیو نرنکل فرانسوی در حساب.
سید جلال در جوانی به مراتب عالی علمی رسید و مورد توجه بزرگان و دانشمندان قرار گرفت.

دایر کردن یک رصدخانه

در همان ایام رصدخانه‌ای در منزل خود دایر کرد و با اغلب رصدخانه‌های دنیا در ارتباط بود.
با گذشت زمان در تهران معروفیت پیدا کرد و با افرادی چون سید حسن مدرس- میرزا حسن مستوفی ‌الممالک- مشیرالدوله- تیمورتاش و موتمن‌الملک حشر و نشر داشت. در 1301 از طرف مستوفی‌الممالک به معاونت وزارت معارف منصوب شد- ولی آن سمت را نپذیرفت و به کار منجمی ادامه داد.

زندان

در 1307 که سید حسن مدرس- در منزلش از طرف سرتیپ درگاهی توقیف و تبعید شد- سید جلال هم آنجا بود و او را نیز بازداشت کردند و چندی در زندان به سر برد.

در آستانه انقلاب ایران ۱۳۵۷

در ۲۴ دی ۱۳۵۷ در جلسه شورای سلطنت که در حضور محمدرضا پهلوی تشکیل شد و به دلیل روابط قدیمی وی با خمینی و استفاده از او برای مذاکره- بعنوان ریاست این شورا انتخاب شد. دو روز پس از خروج محمدرضا از ایران در ۲۶ دی- سید جلال‌الدین تهرانی به پاریس رفت تا با خمینی ملاقات کند. خمینی او را به شرط استعفا از شورای سلطنت پذیرفت. در دوم بهمن پس از انتشار استعفانامه با خمینی ملاقات کرد.

متن استعفای سید جلال‌الدین تهرانی:

یک شنبه ۱ بهمن ماه ۱۳۵۷ هجری شمسی مطابق با ۲۲ شهر صفرالمظفر ۱۳۹۹ هجری قمری. قبول ریاست شورای سلطنت از طرف اینجانب فقط برای حفظ مصالح مملکت و امکان تامین آرامش اجتماعی آن بود ولی شورای سلطنت به سبب مسافرت اینجانب به پاریس که برای نیل به هدف اصلی بود تشکیل نگردید. در این فاصله اوضاع داخلی ایران سریعا تغییر یافت به طوری که برای احترام به افکار عمومی با توجه به فتوای حضرت آیت‌الله العظمی خمینی دامت برکاته مبنی بر غیرقانونی بودن آن شورا آن را غیرقانونی دانسته کناره گیری کردیم.
از خداوند و اجداد طاهرین و ارواح مقدسه اولیای اسلامی مسیلت دارم که مملکت و دولت مسلمان ایران را در ظل عنایت حضرت امام عصر عجل الله فرجه از هر گزندی مصون داشته و استقلال وطن عزیز ما را محفوظ فرمایند.
محمدالحسینی سید جلال تهرانی
و اما شرح استعفای سید جلال‌الدین تهرانی از کتاب پشت پرده انقلاب -ص ۱۱۳- اینبار مامور بودم که سید جلال تهرانی را به آپارتمان خیابان فوش ببرم. با دریافت این دستور- باز بوی توطه به دماغم خورد
سید جلال الدین تهرانی منزل خود را در سه راه امین حضور تهران و کتابخانه و قسمتی از اشیاء نجوم و تمامی اثاثیه و مجموعه بی نظیری از اجناس عتقیه خود را وقف آستان قدس رضوی کرد و برخی از ابزارآلات اخترشناسی متعلق به خود را به دانشگاه تهران اهدا نمود. از وی حدود ۳۸۰ جلد نسخه خطی به جای مانده که وقف کتابخانه آستان قدس رضوی شده است.
-جلال الدین تهرانی از علمای علم نجوم ایران که دارای کتابخانه بزرگی می‌باشد- راجع به میرزا جلال الدین محمد حکیم جنابدی می‌فرماید: -ایشان از مشاهیر و استوانه‌های علم نجوم بوده است.-

فعالیتهای جلال‌الدین تهرانی

جلال‌الدین تهرانی سال‌ها مدرس علوم معقول بود و در ریاضیات عالیه تخصص داشت. در سال 1310امتیاز گاهنامه را گرفت و مجموعه مقالات زیادی نوشت و به تصحیح و چاپ بعضی از متون همت نمود و آثار نسبتا زیادی از خویش بجای نهاد.
در 1313 از طرف دولت به اروپا سفر کرد و در بروکسل و پاریس- تحصیلاتش را در رشته نجوم تکمیل نمود و مدتی در بروکسل به تدریس مشغول شد.

با مراجعت به ایران- در سال 1325 به ترتیب مشاغل مختلف زیر را عهده دار گردید:
وزیر – مشاور و معاون نخست وزیر – وزیر پست و تلگراف – نماینده ایران در کنفرانس بین المللی رادیو – نماینده ایران در کنفرانس کار ژنو – نایب التولیه آستان قدس – استاندار خراسان و وزیر مختار ایران در بلژیک .
همچنین ناظر طبع و نشر پول در بانک مرکزی بود و در دوره های متعدّد سناتور بوده است – علاوه بر آن مدتی عضو فرهنگستان بین المللی تاریخ علوم و نجوم و منجم رصدخانه سلطنتی بلژیک و محقق دارالعلم بروکسل و عضو موسس و دایمی انجمن نجومی فرانسه و عضو انجمن دولتی تاریخ علوم بلژیک نیز به حساب می آمد.

ملاقات با امام خمینی

تهرانی بلافاصله پس از خروج شاه از ایران برای ملاقات با امام خمینی عازم پاریس شد. امام- ملاقات با سید جلال ‌الدین تهرانی را موکول به استعفا از شورای سلطنت و اعلام غیر قانونی بودن آن نمود.
در اول بهمن 1357 استعفا خود را انتشار داد. پس از کناره‌گیری از ریاست و عضویت شورای سلطنت- به ایران بازنگشت و در فرانسه اقامت گزید .

طبع شعر و خطاطی

وی علاوه بر تبحر در علوم مختلف شاعر و خطاط نیز بود.

منزل جلال‌الدین تهرانی

خانه جلال الدین تهرانی مربوط به دوره قاجار است و در تهران- ضلع غربی خیابان ری- نرسیده به سه راه امین حضور واقع شده . این اثر در تاریخ ۱۱ دی ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۴۵۶۸ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.

زندگی شخصی

پس از سال 1313 در اروپا با دختری بلژیکی -در بعضی منابع سوییسی- ازدواج نمود- ولی صاحب فرزندی نشد.

تحصیلات و مدارک علمی

تحصیل در علوم دینی و دیگر علوم رایج زمان

مسیولیت و مقام ها

– ریاست شورای سلطنت
– وزیر مشاور در کابینه احمد قوام -۱۳۲۶-
– وزیر مشاور در کابینه محمد ساعد -۱۳۲۸-
– وزیر پست و تلگراف و تلفن در کابینه محمد ساعد -۱۳۲۸-
– وزیر پست و تلگراف و تلفن در کابینه علی منصور -فروردین ۱۳۲۹-
– نایب التولیه آستان قدس رضوی -خرداد ۱۳۳۰-
– وزیرمختار ایران در بلژیک -بهمن ۱۳۳۲-
– سناتور انتصابی از آذربایجان -مهر ۱۳۳۷ تا ۲۷ اسفند ۱۳۳۸-
– سناتور انتصابی از آذربایجان -۳ فروردین ۱۳۳۹ تا ۱۹ اردیبهشت ۱۳۴۰-
– سناتور انتصابی از تهران -۱۴ مهر ۱۳۴۲ تا ۱۲ مهر ۱۳۴۶-
– نماینده ایران در کنفرانس بین المللی رادیو
– نماینده ایران در کنفرانس کار ژنو
– استاندار خراسان
– ناظر طبع و نشر پول در بانک مرکزی
– عضو فرهنگستان بین المللی تاریخ علوم و نجوم
– منجم رصدخانه سلطنتی بلژیک
– محقق دارالعلم بروکسل
– عضو موسس و دایمی انجمن نجومی فرانسه
– عضو انجمن دولتی تاریخ علوم بلژیک

آثار جلال‌الدین تهرانی

– تصحیح تاریخ قم حسن بن محمد قمی
– گاهنامه
– تصحیح چهار مقاله نظامی عروضی
– تصحیح الارشاد فی شرح حال صاحب بن عباد
– اصفهان نصف جهان
– تصحیح حدود العالم من المشرق الی المغرب
– ترجمه محاسن اصفهان
– تصحیح تاریخ جهانگشای جوینی
– تصحیح فارسنامه ابن بلخی
– تصحیح جامع‌التواریخ -رشیدالدین فضل‌الله همدانی-
– تصحیح لب‌التواریخ -یحیی بن عبداللطیف قزوینی-
– تعلیمات دینی -برای مدارس-

مرگ

در سال 1366 در پاریس درگذشت و در آنجا به خاک سپرده شد . در سال 1370 به دستور مقامات جمهوری اسلامی ایران جنازه اش از پاریس به مشهد مقدس منتقل و در داخل حرم امام رضا -ع- دفن شد.آستان قدس رضوی از وسایل نجوم اهدایی سید جلال – موزه نجوم را راه اندازی کرده و جهت قدردانی از سیدجلال زندگینامه ی او را در موزه نصب نمود . متاسفانه در این زندگینامه نام پدر او را به اشتباه -سید محمد علی تهرانی – نوشته بودند -همین اشتباه در دیگر بروشورها نیز دیده می شود.

 

منبع :

سیتی تومب

همشهری آنلاین

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

خیام نیشابوری

خیام نیشابوری

عمر خیام نیشابوری -با نام کامل غیاث‌الدین ابوالفتح عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری-  که خیامی …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهارده − دو =