خانه / فلسفه / بهمنیار بن مرزبان – Bahmanyar

بهمنیار بن مرزبان – Bahmanyar

بهمنیار بن مرزبان
بهمنیار بن مرزبان

بهمنیار بن مرزبان با نام کامل ابوالحسن بهمنیار بن مرزبان سالاری نواده مرزبان شاه سالاری و از دودمان سالاریان- فیلسوف ایرانی زرتشتی و از برجسته‌ترین شاگردان ابن سینا بود و کتاب المباحثات ابن سینا بیشتر در پاسخ به پرسش‌های اوست

زندگی بهمنیار بن مرزبان

بهمنیار بن مرزبان لقب به کیارییس -د 458ق– فیلسوف ایرانى و از شاگردان نامدار ابن سینا بوده است. به گمان قزوینى- بروکلمان به‌اشتباه سال درگذشت بهمنیار را 430ق- یاد کرده که این امر ظاهرا ناشى از قرایت نادرست وى از عبارت شهرزورى بوده است.
بهمنیار از مردم آذربایجان و از زردشتیان آن ناحیه بود. برخى معتقدند که او بعدها به دین اسلام گروید- اما منابع متقدم از اسلام آوردن وى سخنى نگفته‌اند و برشمردن کتاب او در زمره تصانیف شیعه- نمى‌تواند دلیلى بر این امر باشد- زیرا در اثر خود وى- -التحصیل- سخن روشنى که نشان دهد مسلمان بوده است- به چشم نمى‌خورد. هرچند خطبه و خاتمه این کتاب- رنگ و بوى مسلمانى دارد- اما معلوم نیست جزو متن بوده یا افزوده نسخه‌نگاران است. بااین‌همه- دور نیست که بهمنیار آیین زردشت را رها کرده و اسلام آورده باشد- زیرا شیوه تفکرش در مسایل توحید و خیر و شر- حتى با تفسیر وحدت‌ انگارانه از ثنویت زردشتى – که به مرتبه ذات تعلق مى‌گیرد- نه به مرتبه خالقیت – نیز سازگار نیست.

بهمنیار در دوره اقامت ابن سینا در همدان -405 – 414ق- در حلقه درس و بحث او حضور داشت. حکایت مشهورى که متاخران درباره نحوه پیوستن او به ابن سینا نقل کرده‌اند- بر هوشمندى او دلالت دارد. پرسش‌هاى بهمنیار از استاد و اشکال‌هایى که بر وى وارد مى‌کرد- نشانى دیگر از قوت ذهن اوست. عمده مطالب کتاب -المباحثات- ابن سینا- پاسخ‌هاى اوست به مسایل طرح‌شده توسط بهمنیار در دوره‌اى که علا الدوله ابن کاکویه- حاکم اصفهان در حضور ابن سینا مجالس بحث و مناظره برپا مى‌کرد.

کتاب -التعلیقات- ابن سینا نیز براساس فهرستى که ابوالعباس لوکرى- شاگرد بهمنیار براى آن تنظیم کرده و در سرآغاز نسخه‌هاى خطى آن آمده- تحریر بهمنیار از مطالبى است که استادش بر او املا کرده است. عبدالرحمان بدوى- زمان آن را میان سال‌هاى 404 – 412ق- یعنى دوره وزارت ابن سینا در دربار شمس الدوله در همدان دانسته است.

بهمنیار را معرف مکتب ابن سینا براى نسل‌هاى بعدى شناخته‌اند- اما شواهد تاریخى خاصى در این باره نمى‌توان یافت- جز اینکه شاگرد سرشناس وى- ابوالعباس فضل بن محمد لوکرى- مولف -بیان الحق- به ترویج حکمت ابن سینا در خراسان شهرت داشته است.

از جمله آثار او التحصیل یا التحصیلات است که آن را به نام دایی خود ابومنصور بهرام بن خورشید بن یزدیار نوشت. او در نوشتن این کتاب از روش استاد خود ابن سینا پیروی کرد و همچنین از آثار او نیز استفاده کرد. این اثر بهمنیار در قرن پنجم و ششم هجری از آثار مهم فلسفی به‌شمار می‌آمد. از دیگر آثار او رساله فی مراتب الموجودات و رساله‌ای به نام فی موضوع المعروف بما بعدالطبیعه هستند که هر دو به زبان آلمانی ترجمه شده‌اند. گویند روزی ابن سینا از جلو دکان آهنگری می‌گذشت که کودکی را دید. آن کودک از آهنگر مقداری آتش می‌خواست. آهنگر گفت: ظرف بیاور تا در آن آتش بریزم. کودک که ظرف همراه نداشت- خم شد و مشتی خاک از زمین برداشت و در کف دست خود ریخت. آن گاه به آهنگر گفت: آتش بر کف دستم بگذار. ابن سینا- از تیزهوشی او به شگفت آمد و در دل بر استعداد کودک شادمان شد. پس جلو رفت و نامش را پرسید. کودک پاسخ داد: نامم بهمنیار است. ابن سینا او را به شاگردی گرفت و در تربیتش کوشید.

بهمنیار را مفسر فلسفه ابن سینا و مروج فلسفه در قرن پنجم دانسته‌اند.

مذهب وی مورد اختلاف است منابع اولیه وی را زرتشتی و منابع متاخر مسلمان معرفی کرده‌اند. آقا بزرگ تهرانی در الذریعه یکی از تصنیفات وی را در شمار کتب شیعه آورده‌است.

آثار بهمنیار بن مرزبان

الف- آثار چاپى:

التحصیل-
رساله فی مراتب الموجودات-
رساله فی موضوع علم مابعدالطبیعه.

ب- آثار خطى:

فی إثبات العقول الفعاله و الدلاله على عددها و اثبات النفوس السماویه-
مقاله فی آرا المشایین فی امور النفس و قواها-
البهجه فی المنطق و الطبیعی و الالهی-
الرتبه -یا الزینه- فی المنطق-
السعاده-
فی الموسیقی.

 

منبع :

ویکی نور

فلاسفه ایرانی

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

عبدالجواد فلاطوری

عبدالجواد فلاطوری – Abdoldjavad Falaturi

عبدالجواد فلاطوری پژوهشگر ایرانی حوزه فلسفه بود- وی بنیان‌گذار کتابخانه شیعی در دانشگاه کلن آلمان …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ده + 8 =