خانه / نام آوران / اسماعیل جرجانی – Esmail Gorgani

اسماعیل جرجانی – Esmail Gorgani

اسماعیل جرجانی
اسماعیل جرجانی

اسماعیل جرجانی با نام اصلی زین‌الدین ابوالفضایل اسماعیل بن حسین جرجانی معروف به سید اسماعیل پزشکی ایرانی بود که به عربی و فارسی می‌نوشت- زین‌الدین ابوالفضایل اسماعیل بن حسین جرجانی معروف به سید اسماعیل پزشکی ایرانی بود که به عربی و فارسی می‌نوشت

زندگی اسماعیل جرجانی

اسماعیل جرجانی در 434 ق در جرجان -گرگان- به دنیا آمد. برای‌ او چندین‌ لقب‌ و کنیه‌ ذکر شده‌ است‌- از جمله‌ ابوابراهیم‌- زین‌الدین‌- شرف‌الدین‌- علوی‌ حسینی‌ و طبیب‌ علوی‌ . به‌رغم‌ اهمیت‌ فراوان‌ جرجانی‌ در تطور دانش‌ پزشکی‌ در ایران‌ – دانسته‌های‌ بسیاری‌ از زندگی‌ او در دست‌ نیست‌. کهن‌ترین‌ اطلاع‌ از زندگی‌ جرجانی‌ نوشته مورخ‌ همعصرش‌- محمودبن‌ محمدبن‌ عباس‌ خوارزمی‌ -۴۹۲ـ ۵۶۸- در کتاب‌ گمشده تاریخ‌ خوارزم‌ می‌باشد که‌ تنها به‌ واسطه نوشته سمعانی‌ به‌ دست‌ ما رسیده‌ است‌.

درباره‌ی سیر زندگی وی آگاهی زیادی در دست نیست. برخی محل تولد وی را گرگان دانسته‌اند و با توجه به اینکه جرجانی در مقدمه‌ی ویرایش عربی ذخیره‌ی خوارزمشاهی به ورود خود به خوارزم در سال 504 ق و همانجا از سن هفتاد سالگی خود یاد کرده است می‌توان تولد وی را در 434 ق دانست. احتمال دارد که وی مقدمات طب را نزد طبیبان گرگان – که برخی از ایشان شاگردان ابن سینا بوده‌اند – آموخته باشد چرا که مثلا طبیب حاذقی چون ابن هندو تا زمان مرگ خویش -455 ق- در گرگان می‌زیست. آنگونه که از برخی شواهد تاریخی بر می‌آید وی تحصیلات خود در طب را نزد ابن ابی الصادق نیشابوری ملقب به بقراط ثانی – از شاگردان ابن سینا که در نیشابور مجلس درس داشت – به پایان رساند- لذا لازم می‌آید که مدتی نیز در نیشابور زیسته باشد. همچنین وی در ذخیره‌ی خوارزمشاهی به سفر خود به قوم و دیدار با فرزندان کوشیار گیلانی- اخترشناس سده‌ی چهارم قمری- و نیز به شهرهایی چون مرو و بلخ اشاره کرده است. تا جایی که می‌دانیم وی مابقی عمر خویش را در شهرهای خوارزم و مرو گذراند و مدتی نیز در خوارزم سرپرستی داروخانه‌ی بهاالدوله را بر عهده داشت.

در مورد زمان و محل مرگ وی نیز گزارش‌های متفاوتی وجود دارد. سمعانی محل وفات وی را شهر مرو دانسته و از قول محمود بن محمد بن عباس صاحب کتاب تاریخ خوارزم نقل کرده است که جرجانی در 531 ق در مرو درگذشت. با این وجود بیهقی می‌گوید که وی را در 531 ق – هنگامی که وی در سنین کهولت به سر می‌برد – در سرخس دیده است. حاجی خلیفه نیز به سه تاریخ مختلف- 530- 531 و 535 ق اشاره کرده است.

اطلاعات ذخیره خوارزمشاهی

پاره‌ای‌ از اطلاعات‌ در باره زندگی‌ اسماعیل جرجانی از لابه‌لای‌ آثار متعدد خودش‌ به‌ دست‌ می‌آید. در سطور نخستینِ ذخیره خوارزمشاهی‌- مهم‌ترین‌ اثر تالیفی‌ جرجانی‌ به‌ فارسی‌- او از ورود خود به‌ خوارزم‌ در زمان‌ امارت‌ قطب‌الدین‌ محمد خوارزمشاه‌ – امیر محلی‌ خوارزم‌ -حک: ۴۹۰ یا ۴۹۱ـ۵۲۱- در ۵۰۴ یاد کرده‌ است در همین‌ موضع‌ از ویرایش‌ عربی‌ این‌ کتاب‌ که‌ به‌ نام‌ الذخیره ‌الخوارزمشاهیه‌ مشهور است‌- جرجانی‌ از جمع‌آوری‌ ذخیره‌ در سن‌ هفتاد سالگی‌ یاد کرده‌ است‌. بر اساس‌ مطلب‌ اخیر- بسیاری‌ سال‌ تولد جرجانی‌ را ۴۳۴ نوشته‌اند. در حالی‌ که‌ چون‌ این‌ روایت‌ در نسخه‌های‌ متعدد فارسی‌ ذخیره خوارزمشاهی‌ -که‌ در دسترس‌ است‌- ذکر نشده‌- به‌ نظر می‌رسد اشاره‌ به‌ هفتاد سالگی‌ مولف‌ معطوف‌ به‌ زمان‌ پایان‌ یافتن‌ متن‌ فارسی‌ ذخیره‌ در دوره حکومت‌ قطب‌الدین‌ محمد و پس‌ از ورود او به‌ خوارزم‌ در ۵۰۴ باشد و نه‌ الزاما سن‌ او به‌ هنگام‌ ورودش‌ به‌ خوارزم‌. در نسخه فارسی‌ این‌ کتاب‌ – جرجانی‌ از سفر خود به‌ قم‌ یاد کرده‌ است‌. از زمان‌ این‌ سفر اطلاعی‌ در دست‌ نیست‌- جز اینکه‌ قاعدتا باید پیش‌ از ۵۰۴ و زمان‌ ورود او به‌ خوارزم‌ باشد. جرجانی‌ همچنین‌ از اشتغالش‌ به‌ سرپرستی‌ داروخانه بهاالدوله‌ در خوارزم‌ و اشتهارش‌ که‌ باعث‌ مراجعه بسیار مردم‌ به‌ او می‌شد- یاد کرده‌ است‌. او کتاب‌ دیگر خود الاغراض‌ الطبیه -خلاصه ‌ذخیره‌ خوارزمشاهی‌- را در زمان‌ حکومت‌ ابوالمظفر اتسزبن‌ محمد -حک :۵۲۱- ۵۵۱- پادشاه‌ خوارزمشاهی‌ و فرزند قطب‌الدین‌ محمد- و بنا به‌ سفارش‌ مجدالدین‌ ابومحمد صاحب‌بن‌ محمدبخاری‌- وزیر اتسز که‌ اطلاع‌ دیگری‌ از او در دست‌ نیست‌- تالیف‌ کرد. ذکر نام‌ ابومحمد بخاری‌ و تالیف‌ کتاب‌ به‌ دستور او یقینا مربوط‌ به‌ شروع‌ حکومت‌ مستقل‌ اتسز بر منطقه خوارزم‌ -۵۳۵- ۵۵۱- و ادامه‌ یافتن‌ زندگی‌ جرجانی‌ تا این‌ زمان‌ می‌باشد.  جرجانی‌ در زمان‌ نوشتن‌ کتاب‌ دیگرش‌- تدبیر یوم‌ ولیله – هنوز در گرگانج‌ زندگی‌ می‌کرد. از این‌رو- این‌ نوشته یاقوت‌ که‌ جرجانی‌ در مرو زندگی‌ کرد و در همان‌جا درگذشت‌- در صورت‌ صحت‌- تنها معطوف‌ به‌ دوره کوتاهی‌ از اواخر زندگی‌ او می‌باشد. بیهقی‌ نیز داز دیدارش‌ با جرجانی‌ در سرخس‌ در ۵۳۱ یاد کرده‌ است‌.

اساتید

سمعانی‌ و یاقوت‌ تنها ابوالقاسم‌ قشیری‌ را به‌ عنوان‌ استاد جرجانی‌ بر شمرده‌اند. در حالی‌ که‌- جرجانی‌ پزشکی‌ را از ابن‌ابی‌صادق‌ نیشابوری‌ -ح ۳۸۵ـ۴۷۰– شاگرد بلافصل‌ ابن‌سینا- آموخت‌ . جرجانی‌ خود در موارد متعدد در ذخیره خوارزمشاهی‌ از او یاد کرده‌ است‌. از دیگر اشخاص‌ و منابعی‌ که‌ جرجانی‌ به‌ استفاده‌ از آن‌ها در تالیف‌ ذخیره خوارزمشاهی‌ اشاره‌ کرده‌- از پزشکان‌ اسلامی‌- ابوعلی‌ سینا-محمدبن‌ زکریا رازی‌ – ابوالحسن‌ طبری‌ ترنجی‌ و احمد فرخ‌ هستند که‌ البته‌ از میان‌ آنها تنها از احمد فرخ‌ به‌ عنوان‌ استاد یاد کرده‌ است‌- از پزشکان‌ یونانی‌- جالینوس  بقراط‌ و اهرن‌ را نام‌ برده‌ و به‌ هنگام‌ برشمردن‌ بیماریهای‌ چشم‌- به‌ استفاده‌ از مهم‌ترین‌ اثر چشم‌ پزشکی‌ اسلامی‌- تذکره ‌الکحالین‌ علی‌بن‌ عیسی‌ کحال‌- و به‌ هنگام‌ بحث‌ در باره بیماریهای‌ معده‌ – به‌ بهره‌گیری‌ از نسخه عیسی‌ صهاربخت‌ و داروهای‌ ذکر شده‌ در آن‌ اشاره‌ کرده‌ است‌.

نقش اسماعیل جرجانی در در دانش پزشکی

مهم‌ترین‌ نقش‌ جرجانی‌ در تکوین‌ دانش‌ پزشکی‌ در ایران‌ – گذشته‌ از اهمیت‌ او به‌ عنوان‌ پزشک‌- تالیف‌ بزرگ‌ترین‌ و کهن‌ترین‌ آثار پزشکی‌ به‌ زبان‌ فارسی‌ است‌. تا زمان‌ جرجانی‌- منابع‌ دانش‌ پزشکی‌ دوره اسلامی‌- چه‌ ترجمه‌های‌ آثار دانشمندان‌ یونانی‌ و چه‌ آثار تالیفی‌ پزشکانِ حتی‌ ایرانی‌- عموما به‌ زبان‌ عربی‌ بود. کتابهای‌ پزشکی‌ فارسی‌ بسیار محدود و عموما هر یک‌ از آن‌ها نخستین‌ اثر فارسی‌ در موضوعات‌ گوناگون‌ پزشکی‌ بودند. این‌ آثار عبارت‌اند از: هدایه ‌المتعلمین -تالیف‌ نیمه دوم‌ سده چهارم‌– کهن‌ترین‌ پزشکی‌نامه فارسی‌- نوشته ابوبکر ربیع‌بن‌ احمد اَخَوینی‌ بخاری‌- الابنیه عن‌الحقایق‌ الادویه -تالیف‌ سده چهارم‌– نوشته ابومنصور موفق‌بن‌ علی‌ هروی‌- دانشنامه‌ حکیم‌ مَیسَری‌ -تالیف‌ ۳۷۰– نورالعیون‌ فی‌ امراض‌العین‌ و اسبابها و علاجاتها -تالیف‌ ۴۸۰– کهن‌ترین‌ چشم‌ پزشکی‌نامه فارسی‌- نوشته ابوروح‌ محمدبن‌ منصوربن‌ ابوعبداللّه‌ جرجانی‌ مشهور به‌ زرین‌دست‌ و چند رساله کوتاه‌ از ابن‌سینا – از جمله‌ رسایل‌ رگ‌شناسی‌ و حفظ‌الصحه در حالی‌ که‌- ذخیره خوارزمشاهی‌ چه‌ از نظر شمول‌ بر شاخه‌ای‌ دانش‌ پزشکی‌ و چه‌ از نظر وسعت‌ و دامنه مطالب‌- به‌ تنهایی‌ از مجموعه این‌ آثار مهم‌تر و بزرگ‌تر می‌باشد.

آثار فارسی اسماعیل جرجانی

آثار فارسی‌ جرجانی‌ یعنی‌ یادگار و ذخیره خوارزمشاهی‌ و دو خلاصه ذخیره‌ -خفی‌ علایی‌ و الاغراض‌ الطِبیه- مجموعه مهم‌ و جالب‌ توجهی‌ از لغات‌ پزشکی‌- نام‌ اندامهای‌ بدن‌- بیماریها و داروها و نیز بسیاری‌ از افعال‌ و واژگان‌ فارسی‌ است‌ که‌ امروزه‌ دیگر در زبان‌ فارسی‌ به‌ کار نمی‌روند- از جمله‌ فعل‌ بیزاندن‌ -نرم‌ و غربال‌ کردن‌- به‌ صورت‌ -ببیزند- ساییدن‌ -مخلوط‌ کردن‌- به‌ صورت‌ -بسایند- بدگواریدن‌ -بد هضم‌ کردن‌ غذا-دشخواری‌ -دشواری‌- دستکاری‌ -جراحی‌- سپرز -طحال‌- گرده‌ -کلیه‌- و ناخنه‌ -بیماری‌ چشمی‌- در عربی‌ ظفره‌-. در مورد نام‌ داروها- اگر چه‌ جرجانی‌ در قرابادین -بخش‌ مربوط‌ به‌ معرفی‌ داروها در کتابهای‌ پزشکی‌- ذخیره خوارزمشاهی و کتابهای‌ چهارم‌ و پنجم‌ الاغراض‌ الطبیه نام‌ داروهای‌ مفرد و مرکب‌ را زیر عنوان‌ عربی‌ آنها آورده‌ اما در موارد متعدد معادل‌ فارسی‌ و گویشی‌ آنها را نیز ذکر کرده‌ است‌- برای‌ مثال‌ ترب‌ -در عربی‌ فجل‌- و پیازموش‌ -در عربی‌ اسقیل‌-. در میان‌ آثار جرجانی‌- تنها کتاب‌ الاغراض‌ الطبیه از نظر کاربرد واژگان‌ فارسی‌ مورد بررسی‌ قرار گرفته‌ است‌.
روی‌ هم‌ رفته‌- نقش‌ جرجانی‌ در تکوین‌ دانش‌ پزشکی‌ در ایران‌ باید در دو زمینه‌- یکی‌ به‌ عنوان‌ پزشکی‌ حاذق‌ و کثیرالتالیف‌ و دیگری‌ پزشکی‌ فارسی‌نویس‌ و لغت‌شناس‌ و کسی‌ که‌ واژگان‌ فارسی‌ بسیاری‌ در پزشکی‌ وضع‌ کرده‌ است‌- بررسی‌ نمود.

آثار اسماعیل جرجانی در ایران و خارج آن

اگر چه‌ آثار جرجانی‌ خیلی‌ زود و به‌ سرعت‌ پس‌ از تالیف‌- بین‌ مردم‌ مشهور شد- رویکرد متفاوتی‌ بین‌ رواج‌ آثار او در ایران‌ و خارج‌ از ایران‌ وجود دارد. در حالی‌ که‌- ذخیره خوارزمشاهی‌ تنها کتابی‌ است‌ که‌ از فارسی‌ به‌ عبری‌ ترجمه‌ شده‌ است-‌ در میان‌ پزشکان‌ و داروشناسان‌ ایرانی‌ در دوران‌ تکوین‌ دانش‌ پزشکی‌ در ایران‌- افراد معدودی‌ به‌ آرای‌ او استناد کرده‌اند- حکیم‌ مومن فهرست‌ مطولی‌ از ۲۴ اثر ارجاعی‌ خود بر شمرده‌- از آثار جرجانی‌ ذکری‌ به‌ میان‌ آورده‌ است‌ و نه‌ عقیلی‌ علوی‌ شیرازی‌ در مخزن‌الادویه . از میان‌ پزشکان‌ ایرانی‌- تنها فخرالدین‌ رازی‌ به‌ هنگام‌ تالیف‌ رساله ‌حفظ‌البدن‌ از جرجانی‌ نام‌ برده‌ و بهاالدوله‌ رازی‌ در خلاصه ‌التجارب در پاره‌ای‌ موارد از آرای‌ پزشکی‌ جرجانی‌ یاد کرده‌ است‌. رستم‌ گرگانی‌ – پزشک‌ همشهری‌ جرجانی‌ که‌ در اواسط‌ قرن‌ دهم‌ به‌ هند مهاجرت‌ کرد- کتاب‌ خود در معرفی‌ انواع‌ داروهای‌ مفرد و مرکّب‌ را به‌ تقلید از ذخیره خوارزمشاهی‌- ذخیره‌ نظام‌ شاهی‌ نام‌ نهاد.

آثار غیر پزشکی اسماعیل جرجانی

اسماعیل جرجانی علاوه‌ بر پزشکی‌ آثاری‌ نیز در موضوع‌ فلسفه‌ و اخلاق‌ نوشته‌ است‌. اما اختصار این‌ رسایل‌ در مقایسه‌ با آثار متعدد و حجیم‌ پزشکی‌ او و بی‌توجهی‌ به‌ آنها در طول‌ سالیان‌ مانع‌ از آن‌ شده‌ است‌ که‌ از جرجانی‌ علاوه‌ بر پزشک‌ با عنوان‌ فیلسوف‌ نیز یاد شود. جرجانی‌ آثار خود را به‌ دو زبان‌ فارسی‌ و عربی‌ نوشته‌ و شهرزوری‌ چهار بیت‌ از اشعار عربی‌ او را ذکر کرده‌ است‌.

سایر آثار اسماعیل جرجانی

علاوه‌ بر ذخیره خوارزمشاهی‌ و برگردان‌ عربی‌ آن‌- الذخیره‌ الخوارزمشاهیه- الاغراض‌ الطبیه و المباحث‌ العلاییه و برگردان‌ عربی‌ آن‌- التذکره ‌الاشرفیه‌ فی‌ الصناعه‌ الطبیه و خفی‌ علایی‌ –
آثار اسماعیل جرجانی عبارت‌اند از: ۱- فی‌التحلیل- رساله کوچکی‌ در هشت‌ برگ‌ در موضوع‌ فلسفه‌ به‌ عربی‌- که‌ تاکنون‌ تنها یک‌ نسخه‌ از آن‌ شناسایی‌ شده‌ است.‌
۲- تدبیر یوم‌ ولیله- رساله‌ای‌ به‌ زبان‌ عربی‌ در موضوع‌ پزشکی
۳- کتاب‌ در علم‌ تشریح ‌- به‌ فارسی‌ در موضوع‌ پزشکی‌ از این‌ کتاب‌ نیز تاکنون‌ تنها یک‌ نسخه‌ شناسایی‌ شده‌ است‌-
۴- حفظ‌الصحه – رساله‌ای‌ به‌ فارسی‌ در موضوع‌ پزشکی‌ در شانزده‌ باب‌
۵- زبده -فی‌- الطب‌ – کتابی‌ به‌ عربی‌ در موضوع‌ پزشکی‌ و داروسازی ‌- از این‌ رساله‌ نسخ‌ متعددی‌ وجود دارد.
۶- فی‌القیاس‌- رساله بسیار کوچکی‌ به‌ عربی‌ در موضوع‌ منطق‌ تنها شامل‌ دو برگ‌- از این‌ رساله‌ تاکنون‌ تنها یک‌ نسخه ‌شناسایی‌ شده‌ است.‌ –
۷- رساله‌ المنبهه – رساله‌ای‌ به‌ عربی‌ در موضوع‌ اخلاق ‌- از این‌ رساله‌ چند نسخه خطی‌ وجود دارد – دو میکروفیلم‌ از این‌ رساله‌ متعلق‌ به‌ نسخه‌های‌ آن‌ در ترکیه‌ در کتابخانه مرکزی‌ دانشگاه‌ تهران‌ وجود دارد.
۸- یادگار- کتابی‌ به‌ فارسی‌ در پزشکی‌- این‌ کتاب‌ در اصل‌ خلاصه‌ای‌ از ذخیره ‌خوارزمشاهی‌ است‌ . بیهقی‌ از رسایل‌ طب‌الملوکی ‌ و وصیت‌نامه جرجانی‌ یاد کرده‌ که‌ از آن‌ها تاکنون‌ هیچ‌ نسخه‌ای‌ شناسایی‌ نشده‌ است‌. همچنین‌ ابن‌اسفندیار از ترجمه فارسی‌ قانون‌ ابن‌سینا اثر سیداسماعیل‌ جرجانی‌ یاد کرده‌ است‌. به‌ نظر سیدحسین‌ نصر – ذخیره‌ همان‌ ترجمه قانون‌ ابن‌سینا به‌ فارسی‌ است‌- در حالی‌ که‌ پیش‌ از آنکه‌ بتوان‌ ذخیره‌ را ترجمه‌ صِرفی‌ از قانون‌ دانست‌- باید آن‌ را کتابی‌ به‌ شمار آورد که‌ تحت‌ تاثیر سنّت‌ سینایی‌ در پزشکی‌ اسلامی‌ نوشته‌ شده‌ است‌. همچنین‌- بروکلمان‌ از رساله الاجوبه الطبّیه جرجانی‌ در کتابخانه‌ آصفیه هندوستان‌ یاد کرده‌ است‌. در فهرست‌ این‌ کتابخانه‌- رساله‌ مورد نظر بروکلمان‌ همان‌ الاغراض‌ الطبّیه معرفی‌ شده‌ است‌ .

آثار چاپی اسماعیل جرجانی

بین‌ آثار پزشکان‌ ایرانی‌ و فارسی‌ زبان‌- آثار اسماعیل جرجانی بیش‌ از همه‌ به‌ صورتهای‌ گوناگون‌ چاپ‌ شده‌ است‌. نخستین‌ چاپ‌ از میان‌ آثار جرجانی‌- چاپ‌ خفی‌ علایی‌ و ذخیره‌ خوارزمشاهی‌ در هندوستان‌ و به‌ صورت‌ سنگی‌ می‌باشد. در ایران‌ دست‌ کم‌ سه‌ تصحیح‌ از بخشهایی‌ از ذخیره خوارزمشاهی‌ صورت‌ گرفته‌ است‌- -کتابهای‌ اول‌ و دوم‌- به‌ تصحیح‌ محمدتقی‌ دانش‌پژوه‌ و ایرج‌ افشار- تهران‌ ۱۳۴۴ـ ۱۳۴۸ ش‌- کتاب‌ اول‌- به‌ تصحیح‌ اعتمادی‌- شهراد و مصطفوی‌- تهران‌ ۱۳۴۵ ش‌- چاپ‌ و تصحیح‌ سایر مجلدات‌ این‌ کتاب‌ هنوز ادامه‌ دارد-یک‌ چاپ‌ عکسی‌ از همین‌ اثر -به‌ کوشش‌ سعیدی‌ سیرجانی‌ – تهران‌ ۱۳۵۵ ش‌– چاپی‌ عکسی‌ از الاغراض‌ الطبیه -به‌ کوشش‌ پرویز ناتل‌ خانلری‌ – تهران‌ ۱۳۴۵ ش‌- و تصحیحی‌ از خفی‌ علایی‌ نیز حاصل‌ کوشش‌ دانشمندان‌ معاصر برای‌ احیای‌ آثار جرجانی‌ است‌. یکی‌ از مهم‌ترین‌ و علمی‌ترین‌ پژوهشهای‌ انجام‌ شده‌ در باره ذخیره خوارزمشاهی‌- بررسی‌ بخش‌ چشم‌ پزشکی‌ این‌ کتاب‌ است‌ که‌ تی‌یری‌ دو کروسل‌ د پس‌ انجام‌ داده‌ است‌. جدیدترین‌ کوشش‌ در این‌ زمینه‌- تصحیح‌ مهدی‌ محقق‌ -تهران‌ ۱۳۸۱ ش‌- از یادگار می‌باشد.

وفات اسماعیل جرجانی

برای‌ وفات اسماعیل جرجانی تاریخهای‌ متعددی‌ ذکر شده‌- که‌ در میان‌ آنها تاریخ‌ مورد نظر یاقوت‌ یعنی‌ ۵۳۱ که‌ بسیاری‌ از معاصران‌ نیز آن‌ را نقل‌ کرده‌اند- با توجه‌ به‌ ادامه زندگی‌ جرجانی‌ تا دوره حکومت‌ مستقل‌ اتسز در خوارزم‌ صحیح‌ به‌ نظر نمی‌رسد. حاجی‌خلیفه‌ که‌ تاریخهای‌ متعددی‌ را برای‌ سال‌ فوت‌ جرجانی‌ بر شمرده‌- سال‌ ۵۳۵ را نیز ذکر نموده‌ است‌. ابن‌ابی‌اصیبعه‌ پادشاه‌ معاصر جرجانی‌ را علاءالدین‌ محمد خوارزمشاه‌ -حک: ۵۹۶ -۶۱۷- از آخرین‌ پادشاهان‌ خوارزمشاهی‌- دانسته‌ است‌. این‌ اشتباه‌ به‌ علت‌ درک‌ نادرست‌ ابن‌ابی‌اصیبعه‌ از نام‌ علاءالدین‌ که‌ لقب‌ قطب‌الدین‌ محمد هم‌ بوده‌- رخ‌داده‌ است‌ و به‌ نوشته‌های‌ خواندمیر و حمداللّه‌ مستوفی‌ نیز راه‌ یافته‌ است‌.

 

منبع :

راسخون

حوزه

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

کیچیرو تویودا

کیچیرو تویودا – Kiichiro Toyoda

کیچیرو تویودا تاجر و کارآفرین ژاپنی است که بزرگ‌ترین شرکت خودروسازی جهان یعنی تویوتا را …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1 × پنج =