خانه / ادبیات / ادبیات پارسی میانه – MPL

ادبیات پارسی میانه – MPL

ادبیات پارسی میانه
ادبیات پارسی میانه

منظور از ادبیات پارسی میانه یا پهلوی مجموعه اثرهای برجای‌مانده از آن زبان است

تاریخچه ادبیات پهلوی
کهن‌ترین اثر بازمانده از فارسی میانه سکه‌های معروف به سکه‌های پارسی هستند که در واقع سکه‌های فرمان‌روایان ایالت پارس در سده نخست میلادی بوده‌اند. از زمانی که انتظار داریم به زبان فارسی میانه گفتگو می‌شده باشد- یعنی از سده سوم پیش از میلاد تا سده سوم میلادی این سکه‌های پارسی تنها اثرهایی هستند که به دست آمده‌اند. پس از این دوره ششصدساله خاموشی- کهن‌ترین سندهای فارسی میانه کتیبه‌های شاهان نخست ساسانی و نوشته‌های مانویان در سده سوم میلادی هستند. از این تاریخ به بعد تا سده نهم میلادی -یعنی تا سده سوم هجری- از سنت نگارش فارسی میانه سندهای بسیاری در دست داریم. ماریان موله معتقد است که همه نوشته‌های پارسی میانه زردشتی به دوران عباسی و قرن ۹ و ۱۰ پس از میلاد تعلق دارند. به این ترتیب که در آن دوران در منطقه فارس و در میان اعضای خاندانی از موبدان جنوب ایران یک باززایی مزدیسنایی رخ داده و به موجب آن- بسیاری از آثار دینی زردشتی با هدف محافظت از میراث کهن و یادآوری سنت باستان از نو نگارش شده‌اند. به سخن دیگر- کتاب‌ها و رساله‌های پارسی میانه زردشتی که اکنون در دست است نه صورت اصلی و نخستین آنها- بلکه تالیفاتی دست‌دوم یا دست‌سوم است.

 

دسته‌بندی اثرهای بازمانده از پارسی میانه
اثرهای برجای‌مانده از پارسی میانه را می‌توان در سه گروه جای داد:

 

سنگ‌نوشته‌ها: سنگ‌نوشته‌های شاهان ساسانی- سنگ‌نوشته‌های بزرگان دربار ساسانی- کتیبه‌های مزارها- کتیبه‌های وقف- کتیبه‌های یادگاری- دیوارنوشته‌ها- سفال‌نوشته‌ها- پوست‌نوشته‌ها- پاپیروس‌نوشته‌ها- ظرف‌نوشته‌ها- سکه‌ها -سکه‌های پارسی_ ساسانی_ کوشانی-ساسانی_ عرب-ساسانی_عرب-طبرستانی و بیزانسی-ساسانی- مهرها و مهرواره‌های ساسانی- نشان‌ها و افسون‌ها- وزنه-
کتاب‌ها: زند- پازند- کتاب‌های نوشته‌شده بر پایه اوستا و زند- کتاب‌های کلامی و فلسفی- پیش‌گویی و الهام- اندرزنامه‌ها- رساله یوشت فریان و اخت -Yōšt ī Frayān ud Axt– درخت آسوریک- کارنامه اردشیر بابکان- شهرستان‌های ایران- یادگار زریران- رساله‌های فقهی و حقوقی- رساله‌های کوچک آموزشی- فرهنگ‌ها- زبور پهلوی- اثرهای مانوی-
جمله‌ها و واژه‌های پراکنده در کتاب‌های عربی و فارسی.
فهرست تفصیلی اثرهای بازمانده از فارسی میانه
یک. اثرهای کتیبه‌ای
  الف. کتیبه‌ها به خط پارسی میانه کتیبه‌ای
  ب. کتیبه‌ها به خط پارسی میانه کتابی
  پ. سفال‌نوشته‌ها
  ت. پوست‌نوشته‌ها و پاپیروس‌نوشته‌ها
  ث. فلزنوشته‌ها
  ج. مهرهای ساسانی
  چ. سکه‌ها
1- سکه‌های پارسی
2- سکه‌های ساسانی
3- سکه‌های کوشانی-ساسانی
4- سکه‌های عرب-ساسانی
5- سکه‌های عرب-تبرستانی
6- سکه‌های بیزانسی-ساسانی
دو. کتاب‌های پارسی میانه زرتشتی
الف. فرهنگ‌ها یا واژه‌نامه‌ها
– فرهنگ اویم-ایک یا اویم-ایوک -Ōīm-ē-wa-k-
– فرهنگ پهلویک
ب. ترجمه‌ها و تفسیرهای اوستا به پارسی میانه زردشتی یا همان زند
پ. دانشنامه‌های زردشتی
1- دینکرد
2- بندهشن
3- دادستان دینیگ -نامه‌های منوچهر-
4- ویچیتگی‌ها -گزیده‌های زادسپَرَم-
5- روایات همیت اشوهشتان
6- شکندگمانیک ویچار
7- شایست ناشایست
8- دادستان مینوک خرت
9- ارتاویرازنامه
10- ماتیکان هزارداتستان
11- زند وهومن یشت
12- ایاتکار جاماسبیک
13- روایت‌های پهلوی
ت. متن‌های فلسفی و کلامی
ث. الهام و پیشگویی
ج. اندرزنامه‌ها
چ. مناظره‌ها
ح. متن‌های حماسی- تاریخ و جغرافیا
خ. قانون‌های دینی و حقوقی
د. رساله‌های کوچک
– درباره آیین‌نامه‌نویسی
ذ. شعر
سه. زبور پهلوی
چهار. ادبیات مانوی
الف. کتاب‌های نوشته‌شده به دست خود مانی
– انجیل زنده
– گنجینه زندگان
– فِرَقماطیا
– رازها
– غول‌ها
– نامه‌ها
–  زبور
– ارژنگ
– شاپورگان
– روایت‌هایی از مانی که شاگردانش گرد آورده بوده‌اند -معروف به کفالایا-
ب. اثرهای نوشته‌شده به دست شاگردان مانی
پ. شعرها

ادبیات پارسی میانه

ادبیات پارسی میانه

ادبیات پارسی میانه

ادبیات پارسی میانه

ادبیات پارسی میانه

ادبیات پارسی میانه

ادبیات پارسی میانه

ادبیات پارسی میانه

منبع : 

ویکی پدیا

مطلب پیشنهادی

هرمز میلانیان

هرمز میلانیان – Hormoz Milanian

هرمز میلانیان زبان‌شناس ایرانی و استاد زبانشناسی دانشگاه تهران بود- میلانیان تحصیلات خود را در …

یک دیدگاه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

5 × سه =